Rykið dustað af friðarferlinu

Þótt sumum finnist það kaldhæðnislegt þá er það engu að síður staðreynd að með fráfalli Jassers Arafat, forseta Palesínu, hefur skapast nýr grundvöllur fyrir friðarviðræðum fyrir botni Miðjarðarhafs. Skapast hefur tækifæri sem nauðsynlegt er að yfirvöld í Ísrael, Palestínu, Bandaríkjunum og Evrópu notfæri sér. Auðvelt er að misnota aðstöðuna sem nú ríkir en það má ekki gerast. Friðarviðræður verða að komast aftur á skrið. Síðastliðin ár hefur friðarferlið legið rykfallið inni á skrifstofum Ariels Sharon, forsætisráðerra Ísraels og George W. Bush, forseta Bandaríkjanna. Þeir hafa notfært sér tilveru eða kannski öllu heldur máttleysi Arafats til að hlaupast undan ábyrgð sinni. Enda einangruðu Ísraelsmenn Arafat. Þeir lokuðu hann inni í Ramallah síðustu æviár hans. Á sama hátt hafa Palestínumenn nýtt sér óþjálni Ísraela og Bandaríkjamanna til þess að halda áfram uppreisn sinni sem þeir réttlæta með því að Ísraelsmenn sýni engan samningsvilja. Uppreisn sem litlum ef nokkrum árangri hefur skilað þjóðinni öðrum en að efla þjóðernisvitundina. 59 dagar til stefnu Nú blasir ný mynd við. Palestínumenn hafa 59 daga til að velja sér nýjan leiðtoga. Fram til þess tíma verður Rawhi Fattuh starfandi forseti palestínsku heimastjórnarinnar án verulegra áhrifa en ljóst þykir að einhver annar verður fyrir valinu sem næsti leiðtogi Palestínumanna. Palestínumenn hafa þegar óskað eftir aðstoð Bandaríkjamanna til að halda kosningar. Brýnt er að Bandaríkjamenn verði við þeirri ósk. Einnig er brýnt að þeir leggi blessun sína yfir lögmæti kosninganna og samþykki þann sem verði kosinn á sama hátt og þeir munu leggja blessun sína og samþykkja lögmæti þess manns sem verður kosinn forseti Íraks í kosningunum þar í janúar. Kosningum sem án efa verða umdeildar. "Þegar kom að því að velja milli þess að vera elskaður af eigin þjóð eða leiða hana áfram til betri vegar valdi Arafat því miður að vera elskaður," segir Shimon Peres, fyrrum forsætisráðherra Ísraels og leiðtogi Verkamannaflokksins, í blaðagrein sem birtist í breska dagblaðinu Times í gær. Þegar þessi ummæli eru lesin verður að hafa í huga hver það er sem lætur þau falla. Þrátt fyrir það er alveg ljóst að í þeim er sannleikskorn. Nauðsynlegt er að nýr leiðtogi Palestínu geri sitt besta til að sameina þetta tvennt, það er að vera elskaður af eigin þjóð og leiða hana áfram til betri vegar. Qureia eða Abbas Tveir menn hafa helst verið nefndir sem eftirmenn Arafats og báðir þykja þeir hófsamir í skoðunum sínum. Að minnsta kosti miðað við Arafat sem Ísraelsmenn og Bandaríkjamenn áttu oft erfitt með að samþykkja sem lögmætan viðsemjanda. Jafnvel eftir að hann varð kjörinn forseti Palestínu í kosningum sem stofnun Jimmy Carter, fyrrverandi forseta Bandaríkjanna, lagði blessun sína yfir. Ástæðan fyrir togstreitunni sem Arafat olli í samningaviðræðum má að stórum hluta rekja til aðstöðunnar sem hann var í heima fyrir. Hann sótti vald sitt til margra mismunandi hópa. Meðal annars sótti hann það til hryðjuverkahópa eins og Hamas. Jimmy Carter hefur sagt að vegna þessa hafi verið mjög erfitt að eiga við Arafat. Hann hafi verið tregur til að taka ákvarðanir af ótta við að það myndi styggja einhvern af þessum hópum. Nýr leiðtogi í Palestínu getur breytt þessu. Þeir sem hafa verið nefndir sem arftakar Arafats eru annars vegar Ahmed Qureia, núverandi forsætisráðherra Palestínu, og hins vegar Mahmoud Abbas, sem í fyrradag var útnefndur eftirmaður Arafats sem formaður Frelsissamtaka Palestínu. Abbas var einn af höfundum Oslóarsamkomulagsins og varð fyrsti forsætisráðherra Palestínu. Þrýstingur öfgamanna "Arafat er helsta hindrun friðarins. Þess vegna ákvað Ísraelsstjórn að víkja honum burt af vettvangi stjórnmálanna," sagði Sharon á ísraelska þinginu fyrir rúmu ári síðan. Það er hins vegar ekki rétt að álíta sem svo að Arafat hafi einn og sér verið hindrun í friðarferlinu. Eftir Oslóarsamkomulagið sem Arafat og Yitzhak Rabin undirrituðu árið 1993 og þótti marka þáttaskil í deilu landanna brugðust ísraelskir þjóðernissinar ókvæða við. Að þeirra mati hafði Rabin teygt sig of langt. Litu þeir sem svo á að Rabin hefði gert samkomulag við hryðjuverkamann. Mikil mótmæli urðu í Ísrael sem lauk með því að ísraelskur öfgamaður myrti Rabin. Það er því ekki bara leiðtogi Palestínumanna sem er undir þrýstingi frá öfgamönnum. Ísraelskir leiðtogar eru það líka. Ísraelska þingið samþykkti í lok október áætlun Sharons um brottflutning ísraelskra landnema frá Gaza og fjórum svæðum á Vesturbakkanum. Auk landnemanna ætla Ísraelsmenn að draga herlið, sem verndað hefur landnemabyggðirnar á þessum svæðum, til baka. Nú er mikilvægt að Sharon láti ekki undan þrýstingi harðlínumanna sem munu án efa segja að þar sem Arafat sé fallinn frá sé samningaborðið hreint. Óþarfi sé að fara frá Gaza og Vesturbakkanum því semja beri um það við nýjan leiðtoga Palestínumanna. Sharon á þess heldur að standa við þetta og stöðva frekari uppbyggingu landnema. Pólitískt séð væri það klókt hjá honum. Þótt það skaði hann tímabundið heima fyrir þá væri hann að veita nýjum leiðtoga Palestínumanna eitthvað sem hann veitti Arafat aldrei. Hann væri að veita nýjum leiðtoga óbeinan stuðning og auka þannig traust hans meðal Palestínumanna. Líklegt er að það muni auðvelda samningaviðræður. Einstakt tækifæri fyrir Sharon Tony Blair, forsætisráðherra Bretlands, sagði fyrir skömmu að friður í Mið-Austurlöndum væri mikilvægasta alþjóðlega pólitíska málið í dag. Vonandi er viðhorfið svipað í Washington og Jerúsalem. Vandasamt verk er fyrir höndum. Það er alveg ljóst að Sharon á ekki eftir að fá svona tækifæri aftur. Ef hann vill forðast sömu örlög og Arafat - að deyja sem hetja heima fyrir en vera því marki brenndur að hafa staðið friðarferlinu fyrir þrifum - verður hann að bregðast við núna.