Bandaríkin svíki ekki eigin grunngildi

Í kveðjuávarpi sínu sem framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna gagnrýnir Kofi Annan ríkisstjórn George W. Bush Bandaríkjaforseta harkalega og varar við því að Bandaríkjamenn megi ekki fórna lýðræðisgildum sínum í stríði sínu gegn hryðjuverkum.

Annan flutti ræðuna í minningar­safni um Harry S. Truman, sem var forseti Bandaríkjanna á fimmta áratugnum, í Independence í Missouri í Bandaríkjunum í gær.

„Mannréttindi og réttarríki eru lykilatriði fyrir öryggi og velferð í heiminum,“ sagði Annan, samkvæmt ræðutexta sem AP-fréttastofan fékk í hendur áður en ræðan var flutt. Þegar Bandaríkin „virðast yfirgefa eigin gildi og markmið eru vinir þeirra í öðrum löndum skiljanlega undrandi og ráðvilltir,“ sagði Annan.

Annan lætur af embætti framkvæmdastjóra SÞ um áramótin, eftir tíu ára feril í þessu áhrifamikla starfi.

Allt frá því Bandaríkjamenn og Bretar ákváðu að ráðast inn í Írak árið 2003 án þess að hafa til þess ótvírætt umboð öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna hefur Annan verið meðal helstu gagnrýnenda Íraksstríðsins, en mjög hefur borið á þessari gagnrýni hans nú undir lok embættistíðar hans.

Annan segir Bandaríkjamenn hafa sérstöku ábyrgðarhlutverki að gegna í alþjóðamálum vegna þeirra óhemju miklu valda sem þau ráða yfir sem eina risaveldi heimsbyggðarinnar.

Annan dró saman fimm meginhugmyndir sem hann álítur nauðsynlegt að virða í siðmenntuðum heimi: sameiginleg ábyrgð, alþjóðleg samstaða, réttarríki, gagnkvæmt traust og fjölþjóðleg nálgun að lausn deilumála.

Annan kaus að flytja lokaræðu sína í Truman-safninu að hluta til vegna þess að það er tileinkað Bandaríkjaforseta sem átti mikinn þátt í stofnun Sameinuðu þjóðanna. Í ræðunni er ítrekað borið lof á Truman en Bush er hvergi nefndur á nafn.

Annan hvatti líka til þess að öryggisráðið verði endurskipulagt. Rétt væri að fjölga fastafulltrúum í því til að raddir heimshluta heyrðust, sem þar hafa haft lítið að segja til þessa enda endurspeglaði núverandi skipulag heiminn eins og hann var árið 1945. Hann brýndi líka núverandi fastafulltrúa-veldin fimm, sem hafa neitunarvald í ráðinu, til að „standa undir þeirri sérstöku ábyrgð sem fylgir forréttindum þeirra“.