Erlent

Fylgdust með skýja­fari á Títani með hjálp Webb

Kjartan Kjartansson skrifar
Títan eins og hann kom fyrir sjónir James Webb-geimsjónaukans 4. nóvember. Vinstri myndin var tekin með síu sem er næm fyrir ljósi frá neðri lögum lofthjúpsins. Sú til hægri er samsett úr þremur litasíum.
Títan eins og hann kom fyrir sjónir James Webb-geimsjónaukans 4. nóvember. Vinstri myndin var tekin með síu sem er næm fyrir ljósi frá neðri lögum lofthjúpsins. Sú til hægri er samsett úr þremur litasíum. NASA, ESA, CSA, Webb Titan GTO Team

Langþráðar myndir James Webb-geimsjónaukans af Títani, stærsta tungli Satúrnusar, gerðu stjörnufræðingum kleift að fylgjast með þróun skýja í lofthjúpi hans í síðasta mánuði. Athugarnirnar eru í samræmi við loftslagslíkön sem spáðu fyrir um að ský gætu hæglega myndast á þessum tíma árs.

Títan er eina tungl sólkerfisins sem er með þykkan lofthjúp. Mistrið sem umlykur hnöttinn er raunar svo þykkt að sýnilegt ljós berst ekki frá yfirborðinu. Aðstæður þar eru einstæðar í sólkerfinu en Títan er eini staðurinn utan jarðarinnar þar sem ár, vötn og höf er að finna.

Það er þó ekki fljótandi vatn sem rennur um yfirborðs Títans heldur kolvetni eins og metan og etan. Gaddurinn þar í ytra sólkerfinu, um180 gráðu frost, þýðir að „bergið“ sem kolvetnin rennur yfir er í raun kirfilega frosið vatn.

Þó að Cassini-geimfarið sem var á braut um Satúrnus í þrettán ár hafi náð að píra í gegnum lofthjúp Títans fyrr á þessari öld hafa vísindamenn beðið spenntir eftir fyrstu myndum James Webb-geimsjónaukans, sem var skotið á loft fyrr á þessu ári. Þær bárust í janúar og birtu vísindamennirnir nokrkar þeirra í gær.

Webb-sjónaukinn er næmur fyrir innrauðu ljósi sem kemst í gegnum lofthjúpinn. Þegar stjörnufræðingarnir fóru yfir myndirnar komu þeir fljótt auga á tvo bjarta bletti yfir norðurhveli Títans sem líktust stórum skýjum. Tölvulíkön af loftslagi Títans hafa lengi bent til þess að ský gætu auðveldlega myndast í lofthjúpi tunglsins yfir miðju norðurhvelinu síðla sumarsins þar þegar sólin vermir yfirborðið, að því er segir í bloggfærslu vísindahópsins sem stóð að athugununum á vefsíðu NASA.

Myndir Webb af Títan með skýringartexta. á Myndinni til vinstri sjást tvö ský á norðurhveli og bjart mistur við suðurpólinn. Á myndinni til hægri sjást skýin einnig. Nærri skýi A sést móta fyrir Kraken Mare sem er talið vera metanhaf. Belet er svæði dökkleitra sandalda en Adiri er yfirborðssvæði sem endurvarpar miklu ljósi.NASA, ESA, CSA, A. Pagan (STScI)/Webb Titan GTO Team

Fylgdu skýjunum eftir með sjónauka á jörðu niðri

Stjörnufræðingarnir töldu mikilvægt að nýta tækifærið og fylgjast með hvort að skýin færðust til eða breyttu um lögun því það gæti veitt þeim upplýsingar um loftflæði í lofthjúpnum. Því höfðu þeir hraðar hendur og óskuðu eftir framhaldsrannsóknum með Keck-sjónaukanum á Havaí.

„Við höfðum áhyggjur af því að skýin yrðu horfin þegar við kíktum á Títan tveimur dögum síðar með Keck en okkur til ánægju voru skýin enn á sama stað og litu út fyrir að hafa breytt um lögun,“ segir Imke de Pater frá Kaliforníuháskóla í Berkeley.

Ekki var hægt að slá því föstu að skýin sem Webb sá og þau sem Keck kom auga á væru þau sömu. Athuganirnar staðfestu þó að árstíðarbundin veðurkerfi sé að finna á Títani.

Mynd Webb til vinstri og mynd Keck-sjónaukans sem var tekin tveimur dögum síðar. Hægt er að sjá hvernig skýin á norðurhveli breytast. Skýið merkt B er annað hvort að brotna upp eða hverfa á bak við brún tunglsins en ský A virðist snúast í átt að sjónaukanum..Ölduhaf Belet sést einnig um Títan miðjan.NASA, ESA, CSA, W. M. Keck Observatory, A. Pagan (STScI). Scienc

Frekari mælingar væntanlegar með vorinu

Webb gerði einnig litrófsmælingar á Títan sem ekki er hægt að gera frá jörðinni en eftir á að greina þau gögn. Með þeim vonast vísindamennirnir til þess að kanna frekar efnasamsetningu neðri laga lofthjúpsins og yfirborðsins nákvæmar en hægt var að gera með Cassini-könnunarfarinu. Þeim leikur meðal annars forvitni að vita hvað veldur afar björtu fyrirbæri yfir suðurpól tunglsins.

Enn frekari gögn um Títan frá Webb eru væntanleg með vorinu eða byrjun sumars. Þau gætu varpað ljósi á gastegundir í lofthjúpnum og hvers vegna Títan er eina tunglið í sólkerfinu með þykkt andrúmsloft.

Til lengri tíma litið er bandaríska geimvísindastofnunin NASA með áform um að senda þyrludróna til Títans. Drekafluguleiðangurinn svonefndi verður aðeins annað geimfarið ti þess að heimsækja tunglið á eftir Huygens-lendingarfarinu sem Cassini sendi niður í lofthjúpinn árið 2005. 

Leiðangurinn á ekki að hefjast fyrr en árið 2026 og kæmi geimfarið ekki að Títani fyrr en árið 2034 jafnvel þó að allt gengi eftir áætlun. Drekaflugan á að rannsaka lofthjúpinn, lífræn efnasambönd í honum, yfirborð tunglsins og fljótandi efni þar.


Tengdar fréttir



Athugið. Vísir hvetur lesendur til að skiptast á skoðunum. Allar athugasemdir eru á ábyrgð þeirra er þær rita. Lesendur skulu halda sig við málefnalega og hófstillta umræðu og áskilur Vísir sér rétt til að fjarlægja ummæli og/eða umræðu sem fer út fyrir þau mörk. Vísir mun loka á aðgang þeirra sem tjá sig ekki undir eigin nafni eða gerast ítrekað brotlegir við ofangreindar umgengnisreglur.

Fleiri fréttir

Sjá meira


Velkomin á Vísi. Þessi vefur notar vafrakökur. Sjá nánar.