Sam­fylkingin sé að vinna mót „í vondri pólitík“

Landsfundur Vinstri grænna er haldinn á Selfossi um helgina og á morgun verður kjörið um nýjan formann. Svandís hefur gegnt embætti frá því í október 2024. Hún fór yfir víðan völl í síðustu ræðu sinni sem formaður en versnandi staða heimsins og mikilvægi þess að standa upp fyrir lýðræðinu.

„Þess vegna er það alvarlegt að við sjáum æ fleiri ríki færast í átt til einræðis í krafti ofbeldis og illa fengins auðs á fárra höndum. Fullgild lýðræðisríki eru færri en áður. Bakslagið er raunverulegt og endurreisn lýðræðis reynist erfiðari og ganga hægar en við höfðum vonað,“ sagði Svandís við landsfundargesti.

Ríkin sem halli sér að einræði vinni nú skipulega saman og tali gegn lýðræðinu og segja það of hægvirkt, flókið og dýrt. Svandís segir lýðræðið sjaldnast veikjast með einu höggi heldur veikist það innan frá, til að mynda með því að gera dómstóla tortryggilega og grafa undan sjálfstæði fjölmiðla.

„Þegar mannréttindi þykja ómerkileg og eru kölluð „vók“ er líka ráðist að kjarna lýðræðisins. Vissulega megum við vara okkur á eigin dómhörku og yfirlæti í opinberri umræðu og réttindabaráttu. En við megum ekki láta umræðu um tóninn skyggja á innihaldið.“

Svandís talaði einnig fyrir mikilvægi þess að Ísland standi fyrir friði og afvopnun. Rödd smáþjóðar geti verið mikilvæg vegna smæðar sinnar í heimi þar sem stórveldi beiti hörku, alþjóðalög séu sniðgengin og friðurinn færist neðar á lista.

Sérkennilegt stjórnarfar

Svandís gagnrýndi Samfylkinguna fyrir stolt sitt yfir að vera best í „þríþrautarmóti í vondri pólitík“. Slík þraut snúist um hver geti gengið lengst í aðhaldi ríkisfjármála, hver geti hraðað nýtingu náttúrunnar mest og hver geti sýnt mestu hörkuna í útlendingamálum.

Hún telur það sérkennilegt að fylgjast með íslenskum stjórnmálum sem færist sífellt til hægri.

„Miðjan færist til hægri. Hægrið færist enn lengra í sömu átt og kjósendur standa eftir ráðvilltir með sífellt þrengra val.“

Samfylkingin hafi ekki staðið sig vel hvað varðar íslenska náttúru og segir Svandís þingmenn flokksins stæra sig af því að ganga lengra en Sjálfstæðisflokkurinn.

„Loftslagsváin snýst ekki bara um framtíðina. Hún birtist okkur á hverjum degi í hopandi jöklum, í öfgafullum veðrabreytingum, í raski á vistkerfum og í aukinni óvissu um fæðuöryggi og lífsafkomu. Sagan af henni er ekki náttúruhamfarasaga, hún er pólitísk ábyrgðarsaga,“ segir Svandís.

„Einu sinni áttum við marga samherja í öðrum flokkum sem skildu þetta. Fólk sem hafði taugar til svæða, elskaði foss, fjall eða víðerni og var tilbúið að standa vörð um þau, jafnvel gegn eigin flokkslínum. Það var ekki samhljómur um alla hluti, en fólk bar virðingu fyrir því að náttúran væri ekki bara eitthvað til að nýta. Nú er tónninn annar.

„Hreyfingin sem sagði hingað og ekki lengra“

„Það er sérstök tilfinning að standa hér og vita að ákveðnum kafla er að ljúka,“ sagði Svandís.

„Ég hef fengið að bera mikla ábyrgð um langan tíma fyrir hönd þessarar hreyfingar. Á tímum þar sem allt gekk á og allt var undir. Á tímum þar sem ákvarðanir þurfti að taka hratt og stundum án fullvissu um að þær væru auðveldar eða vinsælar. Í heimsfaraldri, í efnahagslegum ólgusjó, í pólitískum stormum, í borgarstjórn, í ríkisstjórn og í stjórnarandstöðu.“

Hún segir það ekki alltaf hafa verið einfalt en ítrekar sífellt trú sína á krafti hreyfingar Vinstri grænna. Hún segir að enginn geti staðið einn í pólitík heldur snúist hún um samstöðu, hópinn og hreyfinguna. Slíkar hreyfingar lifi kynslóðum saman og því sé kominn tími á nýja forystu.

„Við erum ekki stærsta hreyfingin. Við höfum aldrei verið það. En við höfum oft verið sú hreyfing sem sagði: hingað og ekki lengra.“