„Sorgardagur“ í sögu Tyrklands

Tyrkir kusu um víðtækar breytingar á stjórnarskrá landsins í þjóðaratkvæðagreiðslu í dag. Nái breytingarnar fram að ganga verður lýðræði í reynd afnumið í núverandi mynd í Tyrklandi og tekið verður upp forsetaræði. 

Uppfært: Samkvæmt nýjustu tölum þegar 96 prósent atkvæða hafa verið talin eru 51,3 prósent fylgjandi stjórnarskrárbreytingunum en 48,6 prósent á móti. Stjórnandstæðingar hafa þegar óskað eftir endurtalningu. 

Í þjóðaratkvæðagreiðslunni er kosið um breytingar á stjórnarskrá Tyrklands sem fela í sér grundvallar breytingar á stjórnskipun landsins. Embætti forsætisráðherra verður lagt niður og völd forsetans verða aukin á kostnað þingsins.

Þannig mun Recep Tayyip Erdoğan forseti landsins hafa forræði yfir fjárlögum Tyrklands, mun geta skipað og veitt ráðherrum lausn frá embætti og mun geta tilnefnt bæði saksóknara og dómara við tyrkneska dómstóla.

Kjósendur þurfa að svara því hvort þeir vilji leggja niður lýðræðið í núverandi mynd og taka upp forsetaræði eftir 94 ár af lýðveldi.

Stjórnandstæðingar í Tyrklandi segja að stjórnin hafi ekki komið með fullnægjandi rök fyrir því hvers vegna þessar breytingar séu yfir höfuð nauðsynlegar.

Feneyjarnefndin, sem er ráðgefandi stofnun Evrópuráðsins í málefnum er varða stjórnskipun ríkja, hefur gagnrýnt tillögurnar og sagt þær mikið skref aftur á bak.

Herdís Þorgeirsdóttir er einn þriggja varaforseta Feneyjarnefndarinnar og fundaði með tyrkneskum embættismönnum í Ankara vegna málsins.

„Ríkjum er í sjálfsvald sett að breyta sinni stjórnskipun en það verður að fylgja ákveðnum skilyrðum. Það verður að tryggja að réttarríkið sé áfram við lýði og þrígreining ríkisvaldsins sé tryggð og það sé innbyggt aðhald í stjórnkerfinu. Það er ekki gert með þessum breytingum. Feneyjarnefndin hefur miklar áhyggjur af þessum breytingum því þetta er mikil afturför fyrir lýðræðið í landinu. Þetta er stór skref afturábak um ófyrirséðan tíma. Nefndin talaði um í sínum lokaorðum, sem Erdogan var ekki ánægðu með, að þetta væri úrkynjað ferli,“ segir Herdís í samtali við kvöldfréttir Stöðvar 2.

Sema Erla Serdar stjórnmála- og Evrópufræðingur hefur fylgst náið með þróun mála í Tyrklandi en faðir hennar er Tyrki sem settist hér að áður en hún fæddist. 

„Það er bara verið að færa völdin til forseta frá þinginu. Þetta snýst eiginlega bara um það að Erdogan er að sækja sér meiri völd og þrískipting ríkisvaldsins virðist í raun vera að hverfa. Þetta er svolítið einn maður með öll völdin. Manni finnst eins og þetta sé að þróast í átt til einræðis,“ segir Sema Erla. 

Þeir sem styðja stjórnarskrárbreytingarnar hafa fengið miklu meiri útsendingartíma í fjölmiðlum en þeir sem vilja fella þær. 

Í Economist kemur fram að könnun á 168,5 klukkustundum af umfjöllun um tillögurnar á sautján tyrkneskum sjónvarpsstöðvum í byrjun mars hefði leitt í ljós að stuðningsmenn tillagnanna og þar með stuðningsmenn Erdogans hefðu fengið 90 prósent af útsendingartímanum. 

Sema Erla segist telja líklegt að tillögurnar verði samþykktar.

„Ég verð sannfærðari með hverri mínútunni að þetta verði samþykkt.  Það er búinn að vera stanslaus áróður töluvert lengi. Það virðist ekkert ætla að geta komið í veg fyrir að þetta verði samþykkt og við munum vakna á morgun og þessi dagur fer sem sorgardagur í sögubækurnar,“ segir Sema Erla.