Nýrra aðlögunarleiða leitað

Síðla fimmtudagsins 27. október létu tveir unglingsdrengir, annar ættaður frá Malí, hinn frá Túnis, lífið er þeir reyndu að fela sig í spennustöð jarðlestarstöðvar í Parísarúthverfinu Clichy-sous-Bois. Sú saga gekk að drengirnir hefðu verið á flótta undan lögreglu og allt fór í bál og brand. Það var sem kveikt hefði verið í púðurtunnu.

Franski forsætisráðherrann Dominique de Villepin sagði ekki orð um ófremdarástandið í úthverfunum fyrr en óeirðabylgjan hafði geisað í fimm sólarhringa. Forsetinn Jacques Chirac tjáði sig ekki fyrr en að ellefu óeirðanóttum liðnum. Það var engu líkara en þeir ætluðu að láta innanríkisráðherrann metnaðarfulla, Nicolas Sarkozy, einn um að taka slaginn. Þar til það rann upp fyrir þeim að sjálfum grundvelli lýðveldisins var hætta búin.

"Öllum þremur virðist vera ljóst, að aðlögun "a la francaise", sem hefur frá frönsku byltingunni gert innflytjendur af margvíslegasta uppruna að fullveðja - citoyens', hefur beðið skipbrot," segir í úttekt þýska fréttatímaritsins Der Spiegel á ástandinu í Frakklandi.

"Franska leiðin" virkar ekki

Félagslegar klofningslínur fransks þjóðfélags fara nú eftir þjóðernisuppruna og trúarbakgrunni. Þær eru jafnframt markalínur ólíkra menningarheima sem lifa hlið við hlið, án teljanlegra tengsla sín í milli þótt í sama landinu séu. Opinberlega hafa franskir ráðamenn jafnan fordæmt fjölmenningarhyggju - þeir trúðu á að innflytjendur lærðu að tileinka sér gildi franska lýðveldisins ("frelsi, jafnrétti og bræðralag") og úr yrði sterkt samfélag jafningja, stoltra borgara "La grande nation".

En sú trú er nú á hröðu undanhaldi andspænis þeirri staðreynd að stærsti innflytjendahópur síðustu áratuga - milljónir manna frá araba- og Afríkulöndum sem flestir eru íslamstrúar - aðlagast ekki nema að mjög takmörkuðu leyti. Við þessar aðstæður verður ein af grunnstoðum sjálfsmyndar franska lýðveldisins - hin stranga aðgreining ríkis og trúar - að innantómri tálsýn.

Að vísu er það ekki "heilagt stríð" sem vakir fyrir óeirðaunglingunum í innflytjendaúthverfunum, en íslam er óaðskiljanlegur þáttur sjálfsmyndar þeirra. Íslam eflir samkennd þeirra, ljær verkum þeirra lögmætisblæ og skapar skýra afmörkun gagnvart "hinum" - kristnum, hvítum Frökkum.

Der Spiegel hefur eftir ónafngreindum lögreglustjóra að í uppþotunum felist í raun að úthverfa-innflytjendurnir séu að segja sig úr lögum við afganginn af frönsku samfélagi. Heilu borgarhlutarnir séu orðnir svæði þar sem önnur lög og lögmál gilda, svæði þar sem fulltrúar ríkisvaldsins hafa ekkert að segja; lögreglan er álitin fjandsamlegur innrásaraðili. Í aldarfjórðung hafa frönsk stjórnvöld reynt allar mögulegar leiðir til úrbóta í "vandræðaúthverfunum". Skólar, félagsmiðstöðvar, bókasöfn, lystigarðar.

En allt kemur fyrir ekki. Stöðugt brenna sorpgámar og bílar, skemmdarverk daglegt brauð. Og nú virðist þróunin vera að fara algerlega úr böndunum. Frá því í byrjun þessa árs hafa yfir 70.000 tilfelli skemmdarverka, íkveikja og gengjaglæpa verið tilkynnt í "vandræðahverfunum" í kring um París og aðrar helstu borgir Frakklands svo sem Marseille, Lyon og Strassborgar. Um 30.000 bílar hafa verið eyðilagðir. Og það eru engir ráðherrabílar heldur bílar hinna fátæku, vinnubílar einyrkja, strætisvagnar.

"Kynslóð heilags stríðs"

Svo vildi til að óeirðirnar í úthverfum Parísar brutust út á sama tíma og opinber minningarathafnir fóru fram í Bretlandi um þá sem fórust í jarðlesta-sjálfsmorðssprengjuárásunum í Lundúnum í júlí. Að þeim stóðu ungir synir múslima-innflytjenda, uppaldir í Englandi. Það var líka tilviljun að á sama tíma var þess minnst í Hollandi að rétt ár var liðið frá morðinu á kvikmyndagerðarmanninum Theo van Gogh, en morðingi hans var ungur háskólanemi, ættaður frá Marokkó en uppalinn í Hollandi. En þessar tilviljanir hafa táknrænt gildi. "Kynslóð heilags stríðs" er að verki í Evrópu skrifar bandaríska vikuritið Time af þessu tilefni. "Evrabía" er þessi "nýja Evrópa" nefnd vestanhafs - "gamla Evrópa", mótuð af hinni kristnu arfleifð, er álitin vera að mótast í æ meiri mæli af hinum íslömsku innflytjendum, af "Arabíu".

Í Frakklandi búa um fimm og hálf milljón múslima, í Hollandi um ein milljón, að minnsta kosti ein og hálf milljón í Bretlandi. Í Vestur-Evrópu búa alls á bilinu 13-20 milljónir múslima. Ólgan í innflytjendahverfunum - Birmingham, París, Amsterdam og þannig mætti lengi telja - á sér að vísu í fæstum tilvikum hryðjuverkabakgrunn. Átökin snúast ekki um heilagt stríð, Írak eða Palestínu. En auðvitað vex óttinn við að úr þessum jarðvegi spretti menn sem gangi til liðs við hryðjuverkahópa eins og al-Kaída.

Fjölmenningardraumurinn úti "Við sýndum of mikla linkind. Tími tedrykkju er liðinn," hefur Spiegel eftir Ritu Verdonk, innflytjendamálaráðherra Hollands. Hún lætur nú senda alla hælisleitendur sem ekki fá hæli úr landi, einnig þá sem fram til þessa höfðu þrátt fyrir það fengið að dvelja í landinu. Út um alla Evrópu er það runnið upp fyrir flestum að draumurinn um fjölmenningarsamfélagið, um að hið frjálslynda umburðarlyndi evrópska nútíma-velferðarríkisins gerði "öllum dýrunum í skóginum kleift að vera vinir", er úti.