Forsætisráðherra segir komu kafbáta í samræmi við skuldbindingar Íslands

Greint var frá því eftir ríkisstjórnarfund í morgun að bandarískum kafbátum sem knúðir eru kjarnorku verði heimilt að sækja þjónustu til Íslands til að taka vistir og hafa áhafnaskipti. Bátarnir munu koma upp á yfirborðið skammt frá landi í Helguvík en ekki leggjast að landi.

Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir utanríkisráðherra segir málið hafa verið lengi í undirbúningi og hún átt náið samstarf við forsætisráðherra vegna þess. Þetta væri stórt og mikilvægt skref til sameiginlegra varna Íslands og NATO-ríkjanna.

„Þar með eykur það bæði fælingarmátt og getu okkar til að sinna þessu eftirliti betur en áður,“ segir utanríkisráðherra. Eftirlit með umferð kafbáta fari nú þegar fram á Íslandi. Þjónusta sem þessi hafi um áratugaskeið farið fram í Noregi og koma bátanna hingað muni spara þeim nokkurra daga siglingu.

„Þetta er unnið í nánu samstarfi við Geislavarnir ríkisins, Landhelgisgæsluna og Ríkislögreglustjóra. Í hvert skipti sem þau vilja koma hingað upp þurfa þau að kalla eftir því við utanríkisráðuneytið og við þurfum að veita leyfi í hvert sinn. En þetta er ekki tímabundin heimild. Þetta er ný ákvörðun,“ segir Þórdís Kolbrún. Þannig viti íslensk stjórnvöld allaf með einhverjum fyrirvara hvenær von er á báti.

Með þátttöku sinni i stjórnarsamstarfinu gengust Vinstri græn inn á að Ísland væri í NATO þótt flokkurinn sé á móti aðildinni. Veran í NATO væri hluti af þjóðaröryggisstefnu Íslands. En Vinstri græn hafa einnig oft lagt fram frumvörp á Alþingi, sem þó hafa ekki náð í gegn, um að Ísland væri ekki einungis kjarnorkuvopnalaust heldur að hingað kæmu heldur ekki kjarnorkuknúin skip.

Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra segir málið hafa fengið góðan undirbúning.

„Það liggur líka algerlega skýr fyrir sú afstaða sem samþykkt hefur verið í þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland, ekki bara einu sinni heldur tvisvar, að íslenskt land og íslensk landhelgi eru friðlýst fyrir kjarnavopnum," segir forsætisráðherra.

Þessi ákvörðun væri beintengd hlutverki Íslands við kafbátaeftirlit sem hluta af skuldbindingum landsins við NATO og vegna varnarsamningsins við Bandaríkin. Eftir innrás Rússa í Úkraínu hafi legið fyrir að umferð gæti aukist á hafinu í kringum Ísland.

Katrín segir að reikna megi með einhverri umræðu innan VG um að þessir kafbátar væru knúnir kjarnorku. Vinstri græn hafi hins vegar fallist á að sinna ákvæðum þjóðaröryggisstefnunnar allt frá upphafi stjórnarsamstarfsins.

„Og það höfum við gert síðan. Ég hef ekki orðið vör við annað en félagar í VG hafi sýnt því sjónarmiði skilning þegar um er að ræða að leiða ríkisstjórnarsamstarf. Ekki hvað síst á tímum eins og við lifum núna þar sem stríð geisar í álfunni,“ segir Katrín Jakobsdóttir.