Spennuþrungið ástand í Beirút

Tvö ár voru í gær liðin frá því Rafik Hariri forsætis-ráðherra var myrtur í Líbanon. Stuðningsmenn stjórnvalda efndu til útifundar og var óttast að til átaka kæmi við stjórnarandstæðinga.

Ótti við að borgarastríð brjótist út á ný í Líbanon hefur magnast í vetur. Stjórnarandstæðingar hafa slegið upp tjaldborg í miðri höfuðborginni Beirút og krefjast þess að stjórnin segi af sér. Undir forystu Hezbollah hefur reglulega verið efnt til mótmælafunda og verkfalla, sem stundum hafa endað með átökum.

Sprengingar í tveimur strætisvögnum skammt fyrir utan höfuðborgina Beirút á þriðjudaginn áttu að öllum líkindum að tryggja að til harðvítugra átaka kæmi daginn eftir, það er í gær, þegar þess var minnst að tvö ár voru liðin frá morðinu á Hariri.

Dagurinn í gær gat því ráðið úrslitum um framtíðarhorfurnar, því ef útifundir stjórnarliða skammt frá tjaldborg stjórnarandstæðinga færu friðsamlega fram, „þá gæti Líbanon verið borgið“, skrifaði breski blaðamaðurinn Robert Fisk í grein í dagblaðinu Independent í gærmorgun. En ef dagurinn snýst upp í stjórnleysi, bætti hann við, „þá virðast horfurnar á borgarastríði enn raunverulegri“.

Óvenjulegt lýðræði

Fisk þekkir vel til mála í Líbanon, hefur búið þar í meira en aldarfjórðung. Óvíða eru stjórnmálin flóknari og átökin harðvítugri en einmitt í Líbanon, og sumir landsmenn eru að komast á þá skoðun að lýðræðislegt stjórnskipulag landsins geri vandann enn erfiðari viðureignar.

„Við kusum þá, en kosningar hér eru ekkert líkar kosningum annars staðar í heiminum,“ segir George Khawwam, 26 ára gamall veitingamaður í Beirút, í viðtali við AP-fréttastofuna.

Líbanar stæra sig gjarnan af því að þar í landi sé lýðræðið frjálsara og opinskárra en í nokkru öðru arabaríki. Þeir sem berjast fyrir lýðræði, til dæmis í Sýrlandi, geta hæglega átt von á því að lenda í fangelsi, en í Líbanon hefur fólk stjórnarskrárbundinn rétt til þess að skipta um ríkisstjórn og stofna stjórnmálaflokka. Auk þess ríkir fjölmiðlafrelsi í landinu.

Það sem flækir málin er að helstu valdaembættum er skipt á milli helstu trúarhópa landsins, það er kristinna manna, súnní-múslíma og sjía-múslíma, eftir fastákveðnum reglum.

Gamalt fyrirkomulag

Ekki er skárra að þessar reglur eru að grunni til frá árinu 1932, eða ellefu árum áður en Líbanon, sem áður hafði verið undir stjórn Frakka, varð sjálfstætt ríki. Á þeim tíma voru kristnir menn í meirihluta en eru nú ekki nema 35 prósent landsmanna, og má rekja það bæði til brottflutninga kristinna og frjósemi múslíma.

Alls eru 18 trúarhópar í landinu og stærstu stjórnmálaflokkarnir eru allir bundnir við trúarhópana. Sjía-múslímar eru langflestir, um það bil 1,2 milljónir. Kristnir menn skiptast í ýmsa trúflokka, en flestir þeirra eru svonefndir marón-ítar, um það bil 900 þúsund talsins.

Samkvæmt óskráðum reglum á forseti landsins jafnan að koma úr röðum kaþólskra maróníta, forsætirsáðherrann verður að vera súnní-múslími og þingforsetinn skal vera sjíi. Þingsætum er síðan skipt jafnt á milli múslíma og kristinna manna, samkvæmt samkomulagi sem gert var árið 1990 til að binda endi á langvinnt borgarastríð, og ráðherrastólar skiptast einnig nokkurn veginn jafnt milli kristinna og múslíma.

Allir út í hafsauga„Þeir eru með annan fótinn í hefðinni og hinn fótinn í nútímanum,“ hefur AP eftir Paul Salem, en hann stjórnar bandarískri friðarrannsóknarstofnun Carnegie-sjóðsins, sem sérhæfir sig í Mið-Austurlöndum. „Þeir sækjast eftir lýðræði og borgaralegu samfélagi, en eru bundnir félagshópunum og fastir í fortíðinni.“ Nýstárleg lausn á stjórnarkreppunni er þó ef til vill í sjónmáli, að minnsta kosti ef hlustað er á nýjasta dægurlagið sem hljómar um land allt. Þar er sungið um að senda ætti alla stjórnarherrana saman á stórum bát út í hafsauga – „þá fengjum við frið og ró“ segir í textanum.