Kína og kjarnorkuvandi á Kóreuskaganum

Nýverið lauk þriggja daga opinberri heimsókn Hu Jintao, forseta alþýðulýðveldisins Kína, til Norður-Kóreu. Var þetta fyrsta heimsókn Hu til landsins eftir að hann tók við embætti. Yfirlýstur tilgangur heimsóknarinnar var að innsigla vináttu hinna gömlu bandamanna og kepptust þeir Kim Jong-il, forseti Norður-Kóreu, við að mæra samfélags- og efnahagshorfur beggja ríkja við hátíðlegar athafnir.

Stjórnmálaskýrendur bæði austan hafs og vestan eru hins vegar sammála um að megintilgangur heimsóknarinnar hafi verið undirbúningur fyrirhugaðra kjarnorkuviðræðna ríkjanna sex, Bandaríkja Norður-Ameríku, Japans, Kína, Norður-Kóreu, Suður-Kóreu og Rússlands, sem nú standa yfir í Peking.

Þá hefur heimsóknin ­hleypt nýju lífi í samsæriskenningar um samband Kína og Norður-Kóreu. Kínverska ríkisfréttastofan hélt því til dæmis fram að markmið Hu með heimsókninni hefði ekki einungis verið að ­tryggja að Norður-Kóreumenn mættu til viðræðnanna heldur hefði ferðin verið farin til að fá ríkisstjórnina í Pjongjang til að standa við samning þann sem Kínverjar lögðu fram og undirritaður var í Peking í september síðastliðnum.

Sá samningur er almennt talinn marka þáttaskil varðandi kjarnorkuuppbyggingu á Kóreuskaganum. Septembersamningur við Norður-Kóreu Með samkomulaginu féllust Norður-Kóreumenn meðal annars á að ­hverfa frá áformum sínum um smíði kjarnorkuvopna, láta af hendi þau kjarnorkuvopn sem nú þegar eru til staðar í landinu og heimila eftirlitsmönnum frá Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni að koma til landsins í skiptum fyrir ýmiss konar efnahags- og þróunaraðstoð frá Bandaríkjunum og Japan.

Suður-Kóreumenn héldu því fram að engin kjarnorkuvopn væru til staðar innan þeirra landamæra og Bandaríkjamenn sögðust ekki hafa uppi nein áform um að ráðast inn í Norður-Kóreu. Eftir undirritun samningsins hefur ríkisstjórnin í Pjongjang hins vegar gefið frá sér ýmsar yfirlýsingar sem ekki þykja lofa góðu um áframhaldandi samstarf.

Viðskiptahagsmunir ýta undir stöðugleika Ljóst er að samband Kínverja og Norður-Kóreumanna er flóknara í dag en það var á árum áður, enda hafa þessar þjóðir verið að þróast hvor í sína áttina. Valdhafar í Peking hafa verið í klemmu um hvort þeim beri að styðja við bakið á bandamönnum sínum eða tryggja frið og stöðugleika á Kóreuskaganum.

Með aukinni alþjóðlegri samvinnu hafa Kínverjar viljað sýna fulla ábyrgð í utanríkismálum og hafa því verið tregari til að taka undir þær kröfur Norður-Kóreumanna sem styggt geta vesturveldin auk þess sem viðskiptahagsmunir kalla á vinsamlegri samskipti við Bandaríkin og Suður-Kóreu. Ýmis ummerki eru þó um að bræðralag þjóðanna vari eitthvað áfram því Kínverjar eru eftir sem áður mikilvægustu bandamenn Norður-Kóreu.

Peking er í raun eina höfuðborgin þar sem Kim Jong-il getur treyst á pólitískan stuðning auk þess sem mikilvæg efnahagsleg aðstoð í formi matvælagjafa, orku og tækniaðstoðar við atvinnuuppbyggingu berst frá Kína.

Norður-Kóreumenn eru á hinn bóginn landfræðilega mikilvægir bandamenn ríkisstjórnarinnar í Peking þar sem löndin ­liggja saman að hluta. Pólistískur og efnahagslegur stöðugleiki í Norður-Kóreu þjónar því beinum hagsmunum Kínverja þar sem efnahagslegt hrun og hugsanlegt fall kommúnistastjórnarinnar í Pjongjang gæti svipt Kínverja þeirri landfræðilegu hindrun sem Norður-Kórea gegnir gagnvart hernaðarlegum uppgangi Bandaríkjanna í Suðaustur-Asíu, en hernaðarsamvinna Bandaríkjamanna og Japana hefur eflst auk þess sem Bandaríkjamenn hafa talsvert herlið í Suður-Kóreu. Forgangsverkefni að koma í veg fyrir vígbúnaðarkapphlaup.

Flestum þeim sem tjá sig um málið í Kína ber saman um að það sé forgangsverkefni í kínverskri utanríkisstefnu að halda Kóreuskaganum kjarnorkuvopnalausum þó ekki sé nema til að koma í veg fyrir hugsanlegt vígbúnaðarkapplaup í álfunni þar sem Suður-Kórea, Japan og jafnvel Taívan færu að keppast við að koma sér upp kjarnorkuvopnum.

Hins vegar er einnig mikilvægt fyrir þá að halda í mikilvægan bandamann í norðaustri, sem óneitanlega flækir málið. Það verður því fróðlegt að sjá hvernig Kínverjum tekst upp í yfirstandandi viðræðum og hvort þeim tekst að fá alla samningsaðila til að halda áfram á þeirri braut sem lagt var upp með í septembersamningnum, sem bersýnlega þjónar kínverskum hagsmunum best.

Byggt á fréttum í Kína og fréttaskýringum. Sveinn Kjartan Einarsson.