Aðgerðapakki stjórn­valda: Fríar skólamáltíðir, sér­stakur vaxtastuðningur og hærri barna­bætur

Fyrsti liður aðgerðapakkans er að stuðla að heilbrigðari húsnæðismarkaði. Munu aðgerðir nema um 50 milljörðum króna á samningstímanum og munu stjórnvöld styðja við byggingu þúsund íbúða á næstu fjórum árum. Ríkissjóður mun leggja til sjö til níu milljarða í stofnframlög til þess á ári og tryggja hlutdeildarlán, til að treysta húsnæðisöryggi og viðráðanlegan húsnæðiskostnað.

Sveitarfélögin munu á móti leggja til lóðir til að anna uppbyggingu og stofnframlög til að mæta uppbyggingarþörf. Þá verður unnið að skilvirkar stjórnsýslu húsnæðis- og byggingamála auk rýmri heimilda lífeyrissjóða til að fjárfesta í íbúðarhúsnæði.

Sérstakar vaxtabætur strax í maí

Til að mæta auknum vaxtakostnaði verða í ár greiddir út allt að sjö milljarðar í vaxtastuðning til heimila með íbúðalán, til viðbótar almennum vaxtabótum. Stuðningurinn tekur mið af vaxtagjöldum síðasta árs en ekki er gert ráð fyrir að þessi aðgerð verði endurtekin á næsta ári.

Hámark vaxtastuðningsins nemur 150 þúsund krónum fyrir einstakling, 200 þúsund krónum fyrir einstæða foreldra og 250 þúsund krónum fyrir sambúðarfólk að teknu tilliti til skerðinga vegna tekna og eigna. Gert er ráð fyrir að þessi sérstaki stuðningur greiðist beint inn á höfuðstól húsnæðisláns en heimilt verður að óska eftir að nýta hann til lækkunar á afborgunum í tiltekinn tíma. Stuðningurinn kemur til afgreiðslu í tengslum við álagningu í maí næstkomandi.

Húsnæðisbætur hækkaðar

Skipaður verður starfshópur til að leggja mat á húsnæðislánakerfið og fyrirkomulag húsnæðisstuðnings hér á landi í samanburði við Norðurlöndin. Hópurinn mun gera tillögur að framtíðarfyrirkomulagi. 

Til að styðja við leigjendur verða húsnæðisbætur hækkaðar frá 1. júní næstkomandi og munu grunnhúsnæðisbætur hækka um 25 prósent. Þá verður aukið tillit tekið til fjölskyldustærðar þannig að greiddar verða húsnæðisbætur fyrir allt að sex heimilismenn í stað fjögurra, eins og hefur verið hingað til. 

Auk þessa verður skýrari rammi settur um ákvörðun og fyrirsjáanleika leigufjárhæðar með breytingum á húsaleigulögum og ráðgjöf og upplýsingar til leigjenda bættar.

Fimm milljarðar í skólamáltíðir

Barnabætur verða hækkaðar og dregið úr tekjuskerðingum þannig að tíu þúsund foreldrar bætast í þann hóp sem fær bæturnar. Í heildina munu framlög til barnabóta hækka um þrjá milljarða króna á þessu ári og um tvo milljarða á því næsta og verða þá orðin um 21 milljarður króna á ári.

Skólamáltíðir grunnskólabarna verða gerðar gjaldfrjálsar frá og með ágúst 2024 til loka samningstímans. Foreldrar greiða að jafnaði tólf þúsund krónur á mánuði fyrir hvert barn. Áætlað er að kostnaður við þetta nemi um fimm milljörðum á ári og mun ríkið leggja til allt að 75 prósent kostnaðarins. Ríki og sveitarfélög munu útfæra verkefnið í sameiningu fyrir lok maímánaðar. 

Fæðingarorlofsgreiðslur verða þá hækkaðar um helming á næstu tveimur árum. Hækkunin verður afgreidd í þremur áföngum. 1. apríl næstkomandi hækkar hámarkið úr 600.000 krónum á mánuði í 700.000. Úr því hækkar hámarkið í 800 þúsund 1. janúar 2025 og svo í 900 þúsund frá og með 1. janúar 2026. 

Auk þessa munu aðilar taka höndum saman og vinna með markvissum hætti að því að brúa bilið milli fæðingarorlofs og leikskóla á samningstímanum með því að tryggja öllum börnum leikskólavist. 

Breytingar á Menntasjóði námsmanna

Til að útrýma launamun sem skýrist af kynskiptum vinnumarkaði og kerfisbundnu vanmati á hefðbundnum kvennastörfum verður unnið að virðismatskerfi sem byggir á tillögum aðgerðahópum launajafnrétti og jafnrétti á vinnumarkaði. Gert er ráð fyrir að innleiðing þessa taki allt að þrjú ár og nýtt kerfi liggi fyrir eigi síðar en í árslok 2026.

Þá verður stefnt að því að draga úr kostnaði við að sækja heilbrigðisþjónustu fjarri heimabyggð með því að tryggja fjórar niðurgreiddar ferðir á ári. Hámarksábyrgð úr Ábyrgðarsjóði launa verður þá hækkuð í tveimur skrefum: Úr 633.000 krónum í 850 þúsund krónur 1. apríl næstkomandi og í 970 þúsund 1. janúar 2025. 

Framlög til Vinnustaðanámssjóðs verða aukin um 150 milljónir á ári til að efla vinnustaðanám og fjölga tækifærum nema til starfsþjálfunar. Þá verða gerðar breytingar á lögum um Menntasjóð námsmanna sem lúta að því að létta vaxtabyrði og draga úr skyndilegum og ófyrirséðum hækkunum vegna verðbólgu og vaxta á afborganir námslána. Skilyrði fyrir veitingu námsstyrkja verða þá rýmkuð þar sem tekið er tillit til þverfaglegs náms. Auk þess verður stefnt að því að afnema ábyrgðarmannakerfi námslána.

Til þess að stuðla að verðstöðugleika munu ríki og sveitarfélög halda aftur af gjaldskrárhækkunum. Gjaldskrár ríkis munu því almennt ekki hækka umfram 2,5 prósent á næsta ári. Sveitarfélög lýsa yfir vilja til að hækka ekki gjaldskrár á þessu ári umfram 3,5 prósent og ætla að endurskoða þær hafi þær hækkað meira. Þá verður sérstaklega horft til gjaldskráa sem ná til barnafjölskyldna og fólks í viðkvæmri stöðu.

Þetta er aðeins hluti af þeim aðgerðum sem er í pakkanum en heildarumfang aðgerðapakkans er allt að 80 milljarðar króna á samningstímanum og með þeim eiga ráðstöfunartekjur fjölskyldna að aukast verulega eða um allt að hálfa milljón á ári.