Íransþing ræðir hvort ákæra eigi Bandaríkjastjórn vegna atburðanna 1953

Íranska þingið hefur ákveðið að hraða umræðum um það hvort draga eigi Bandaríkin til saka vegna aðildar leyniþjónustunnar CIA að stjórnarbyltingunni árið 1953.

Þetta er gert í kjölfar birtingar á bandarískum leyniskjölum, sem staðfesta að bandarísk stjórnvöld áttu í raun hlut að máli þegar vinstri stjórn Mohammeds Mossadeq forsætisráðherra var steypt af stóli.

Byltingin gegn Mossadeq styrkti völd keisarans Mohammads Reza Pahlavi, sem hafði flúið land en sneri aftur þegar Mossadeq var farinn frá völdum. Keisarinn hrökklaðist frá völdum árið 1979 í stjórnarbyltingu Khomeinis erkiklerks og fylgismanna hans.

Mossadeq var lýðræðislega kjörinn, en aðhylltist vinstri stefnu og hugðist þjóðnýta olíuvinnslu í landinu.

Lengi hefur verið talið vitað að bæði bandarísk og bresk stjórnvöld hafi átt hlut að máli í byltingunni 1953, en það hefur ekki fengist staðfest með óyggjandi hætti fyrr en nú.

Umræður um málið hefjast á íranska þinginu á morgun, og fær málið sérstaka flýtimeðferð samkvæmt samþykkt þingsins í dag. Þingmenn munu ræða hvernig hægt verði að hefja formlegt mál á hendur Bandaríkjunum.

Í skjölunum, sem leynd hefur nú verið aflétt af sextíu árum eftir stjórnarbyltinguna, er að finna mun ítarlegri lýsingar á því sem gerðist en áður hafa komið fram.

Þar kemur fram að bandaríska leyniþjónustan fékk menn á sínum vegum til að efna til mótmæla gegn stjórn Mossadeqs þann 19. ágúst árið 1953. Í beinu framhaldi voru liðsmenn lögreglu og sérsveita Írans, sem hliðhollir voru keisaranum, sendir á vettvang til að taka þátt í uppreisninni. Skriðdrekum var beitt og brátt náðu sveitir keisarans stjórn landsins á sitt vald.

Þessi skjöl, sem hafa verið leynileg í sextíu ár, má lesa á vef Þjóðaröryggisskjalsafns Bandaríkjanna, National Security Archives.