Hauskúpa kollvarpar kenningum

Stór beinafundur í Georgíu hefur hleypt sérfræðingum í fornum manntegundum í fullkomið uppnám. Langlífar kenningar mannfræðinga um að nokkrar ólíkar tegundir fornmanna hafi þrifist á jörðinni fyrir um tveimur milljónum ára sæta nú harðri gagnrýni. 

Rannsóknir á beinunum sem fundust í Dmanisi í Georgíu benda til þess að bein sem vísindamenn hafa eignað mismunandi tegundum hafi öll tilheyrt sömu tegund fornmanna, forföður nútímamannsins. Munur á beinunum virðist einfaldlega dæmi um fjölbreytileika innan tegundarinnar.

Hingað til hefur það verið viðurkennd staðreynd að fornmenn af tegundunum Homo habilis, Homo rudolfensis, Homo gautengensis, Homo ergaster og Homo erectus hafi verið uppi fyrir um 1,8 milljónum ára, allar á sama tíma. Í nýrri grein í vísindaritinu Science hafnar hópur vísindamanna þeirri túlkun á beinafundum. Þeir telja hauskúpurnar allar tilheyra mönnum af tegundinni Homo erectus.

Afar heilleg hauskúpa sem fannst nýverið í Dmanisi í Georgíu varð til þess að hópur vísindamanna fór að velta fyrir sér fjölbreytileika innan tegunda. Hauskúpan var ólík fimm öðrum sem fundist hafa í Dmanisi. Mun minna rými var fyrir heilann, stærri tennur og lengra andlit.

Allir sex fornmennirnir eru taldir hafa dáið á nokkur hundruð ára tímabili við vatnsból sem dró ekki bara að sér fornmenn heldur einnig rándýr á borð við sverðketti.

„Það hefur aldrei áður fundist svona vel varðveitt hauskúpa frá þessu tímabili,“ segir Christoph Zollikofer, prófessor við Mannfræðistofnun Zürich-háskóla í Sviss, við breska vefmiðilinn Guardian. Flestar hauskúpur fornmanna sem fundist hafa eru í molum og hafa vísindamenn þurft að púsla þeim saman.

Þessi einkennilega hauskúpa varð til þess að mannfræðingarnir fóru að rannsaka fjölbreytileika meðal nútímamanna og í simpönsum. Niðurstaða þeirra var sú að þótt hauskúpurnar sex frá Dmanisi væru að mörgu leyti ólíkar væri munurinn á þeim ekki meiri en sá sem finnst á meðal bæði manna og simpansa.

Því næst báru vísindamennirnir hauskúpurnar sex saman við aðrar hauskúpur frá svipuðum tíma. Þeirra niðurstaða var afdráttarlaus. Munurinn á því sem talið hefur verið að séu mismunandi tegundir er svipaður eða minni en munurinn á hauskúpum nútímamannsins.

„Allir fornmenn sem voru uppi á sama tíma og sexmenningarnir frá Dmanisi voru trúlega af tegundinni Homo erectus,“ segir Zollikofer við Guardian. „Með því erum við ekki að segja að mannfræðingar hafi gert mistök þegar þeir skoðuðu beinin á sínum tíma, þeir höfðu einfaldlega ekki þær upplýsingar sem við höfum í dag.“

Zollikofer segist átta sig á því að þessi kenning hans og kollega hans muni ekki falla í kramið hjá öllum. „Hluti fræðimanna á þessu sviði mun taka þessu fagnandi en fyrir aðra verður þetta talsvert áfall.“

„Ef menn hefðu fundið hauskúpurnar sex frá Dmanisi á sex mismunandi stöðum í Afríku hefðu þær líklega verið eignaðar nokkrum mismunandi tegundum. En allur þessi fjölbreytileiki rúmast innan einnar tegundar,“ segir David Lordkipanidze, sérfræðingur Þjóðminjasafns Georgíu, sem stýrir uppgreftrinum í Dmanisi.

Ekki eru allir mannfræðingar sem sérhæfa sig í fornmönnum sannfærðir. „Þetta er ótrúlega mikilvægur fundur en ég tel ekki að gögnin sem þeir eru með standi undir svona stórum fullyrðingum,“ segir Lee Berger, prófessor við Witwatersrand-háskóla í Suður-Afríku.

Fyrstur til að nota verkfæri og elda mat

Sexmenningarnir frá Dmanisi í Georgíu tilheyra fornmönnum af tegundinni Homo erectus. Nafnið þýðir „hinn upprétti maður“. 

Tegundin kom fyrst fram í Afríku fyrir um 1,8 milljónum ára og dreifðist víða þar til fyrir um 150 þúsund árum. Beinagrindur af þessari tegund fornmanna hafa fundist víða í Afríku, á Indlandi, Kína, Jövu og Englandi.

Fornmenn af tegundinni Homo erectus voru frekar líkir nútímamanninum. Þeir gengu uppréttir og voru um 180 sentímetrar á hæð. Talið er að Homo erectus hafi verið fyrsta tegundin sem notaði verkfæri, beislaði eld og eldaði mat.