Íhuga breytingar á 90.000 milljarða króna olíusjóði

Svo gæti farið að innan tíðar verði gerðar nokkrar breytingar á starfsemi norska olíusjóðsins, sem er stærsti fjárfestingasjóður heims í ríkiseigu. Forsvarsmenn flokkanna sem eru líklegastir til að fara fyrir nýrri ríkisstjórn, Hægri flokksins og Framfaraflokksins, hafa lýst yfir áformum um að skipta sjóðunum upp og auka heimildir hans til fjárfestinga innan lands sem utan.

Sjóðurinn situr nú á eignum að verðmæti rúmlega 90.000 milljarða íslenskra króna og í hverri viku bætast um það bil 120 milljarðar í púkkið vegna ágóða af olíu- og gasvinnslu. Sjóðurinn á hlut í 7.500 fyrirtækjum um allan heim, en hlutabréfaeign hans jafngildir um það bil einu prósenti af öllum hlutabréfum heims og tveimur prósentum af öllum hlutabréfum í Evrópu. 



Þrátt fyrir góða stöðu sjóðsins eru margir á því að breytinga sé þörf. Bruno Gerard, prófessor við Viðskiptaháskólann í Osló, segir til að mynda í samtali við BBC að ómögulegt sé, miðað við fjárstreymið í sjóðinn, að stýra honum sem einni einingu. Því verði að gera breytingar á honum.



„Honum er vel stjórnað núna, en smávægileg mistök í svo stórum sjóði geta haft gríðarlegar afleiðingar. Það væri hægt að vega upp á móti þessari áhættu með því að hafa fleiri, minni sjóði.”



Ketil Solvik-Olsen, talsmaður Framfaraflokksins í fjármálum, segir í samtali við Reuters að þeirra hugmyndir lúti að því að kljúfa þrjá minni sjóði í burtu, sem muni haf umsjón með um það bil einum níunda af heildarfjármunum sjóðsins. Þeir muni svo sérhæfa sig þar sem einn muni ef til vill einbeita sér að grænni orku, og annar að þróunaraðstoð.



Erna Solberg, sem mun að öllum líkindum verð næsti forsætisráðherra Noregs, hefur gefið til kynna að skipting sjóðsins komi til greina, en Gerard segir að miðað við hvernig umræðan hefur þróast sé aðeins tímaspursmál hvenær slíkt verður gert.

Annað atriði sem komið hefur til tals að breyta er fjárfestingastefna sjóðsins. Hingað til hefur hann aðeins fjárfest í erlendum fyrirtækjum, verðbréfum og fasteignum, en flokkarnir á hægri kantinum hafa verið opnir fyrir að leggja fjármuni í erlenda framtakssjóði og fjárfesta í innviðum erlendis, til að auka framlegð sjóðsins, sem hefur verið takmörkuð. Til dæmis kemur fram í úttekt BBC að ágóðinn af fjárfestingum hafi einungis numið um 0,1 prósenti á öðrum ársfjórðungi.

Síðast en ekki síst eru skiptar skoðanir um ráðstöfun olíufjármuna innanlands í Noregi. Sem stendur má að hámarki verja fjórum prósentum af sjóðnum á fjárlögum hvers árs, til að koma í veg fyrir ofþenslu í hagkerfinu, en Framfaraflokkurinn hefur talað fyrir því að hækka það mark og fjárfesta í innviðum Noregs. Raunar þyrfti ekki að hækka markið þar sem Rauðgræna ríkisstjórn Jens Stoltenbergs hefur ekki einu sinni fullnýtt heimild sína og rúmir 600 milljarðar eru ónýttir á þessu ári.

Málefni olíusjóðsins verða án efa eitt af stærstu pólitísku málefnunum í Noregi á komandi misserum, en búist er við því að innan áratugs verði sjóðurinn orðinn á við tvöfalda landsframleiðslu Noregs. Ósennilegt er hins vegar að rótttækar breytingar verði gerðar þar sem flokkarnir virðast einhuga um að ná samstöðu um framtíðarskipan sjóðsins.