Af hverju er föstudagurinn þrettándi óhappadagur

Í dag er föstudagurinn þrettándi september. Það fyrsta sem flestum dettur í hug er eflaust að dagurinn sé óhappadagur, enda er þessi hjátrú sennilega ein sú útbreiddasta á vesturlöndum.

Þó erfitt sé að segja með vissu hvenær þessi trú festi rætur, eru fáar heimildir fyrir því að  föstudagurinn þrettándi hafi verið álitinn sérstakur óhappadagur fyrr en undir lok nítjándu aldar.



Að því sögðu hafa bæði talan þrettán og föstudagur, sitt í hvoru lagi verið álitin boða ógæfu í gegnum aldirnar og í mörgum menningarheimum. Í biblíunni er þess til dæmis getið að Adam hafi bitið í eplið forboðna á föstudegi, syndaflóðið hófst á föstudegi, guð ruglaði tungumálum turnsmiðanna í Babel á föstudegi auk þess sem Jesús sjálfur var krossfestur á föstudaginn langa.

Talan þrettán hefur einnig lengi verið tengt ógæfu. Aftur í fornöld, meðal Kínverja, Egypta og allt fram í frumkristni, var þrettán álitin happatala eða tákna framhaldslíf, en á miðöldum fór gengi tölunnar að falla. Sumir vilja tengja hið illa umtal síðari tíma til þess að þrettán sé einum ofar en tólf, hin fullkomna tala að margra viti, og merki þess vegna að gengið sé of langt. Þess utan er þrettán prímtala, en þær hafa löngum haft ákveðinn sess í vitund manna.

Samsetningu þessara tveggja í föstudaginn þrettánda sem séstakan óhappadag er nær hvergi getið og kemst ekki á flug fyrr en í bandarískri skáldsögu árið 1907, Friday, the Thirteenth, sem fjallaði um myrkraverk í tengslum við hlutabréfamarkaðinn. Í kjölfar vinsælda hennar á sínum tíma náði kenningin um óhappadaginn föstudaginn þrettánda fótfestu í fjölmiðlum og mögulega í vitund vesturlandabúa.

Nú er talið að milljónir manna í Bandaríkjunum einum saman þjáist af paraskevídekatríafóbíu sem er fræðiheitið yfir ofsahræðslu við föstudaginn þrettánda.

Þeir sem er haldnir þeim kvilla hafa nú verið í rónni óvenju lengi þar sem fjórtán mánuðir er síðan þrettándi dagur nokkurs mánaðar hefur borið upp á föstudag, sem er það lengsta sem gerist og átti sér síðast stað á milli áranna 2001 og 2002. Þeir geta hins vegar strax farið að undirbúa sig fyrir hinn næsta, sem verður strax í desember.

Aðrir geta bara hagað sínum dögum eins og þeim sýnist, óháð hjátrú og hindurvitnum.

Heimildir: About.com og The Straight Dope