Hefur hálfrar aldar draumur um jafnrétti ræst?

Saga Vesturlanda er vörðuð mikilmennum sem hafa komið fram á umbrotatímum og fangað tíðarandann í orðum sem hrífa bæði þá sem á hlýða og enduróma í framtíðinni. Þannig er til dæmis með ræðu Abrahams Lincoln Bandaríkjaforseta við Gettysburg á tímum borgarastyrjaldarinnar og Winston Churchill blés Bretum oftsinnis kapp í kinn úr ræðustól þegar stríðsmaskína Adolfs Hitlers ógnaði þjóðinni á upphafsárum seinni heimsstyrjaldar.

Um þessar mundir, næstkomandi miðvikudag nánar tiltekið, eru fimmtíu ár liðin frá því að dr. Martin Luther King steig í pontu á tröppunum fyrir framan minnismerkið um Lincoln og hélt sína frægu ræðu um draumsýn þar sem allir þegnar væru jafnir, eins og sjálfstæðisyfirlýsing Bandaríkjanna kveður á um.

Ræðan sem hann flutti, frammi fyrir rúmlega 200.000 manns sem gengið höfðu saman og safnast fyrir í garðinum milli minnisvarðanna um Lincoln og Washington, byggði á kunnuglegum stefjum, meðal annars úr Biblíunni, ættjarðarljóðum og tilskipun Lincolns um afnám þrælahalds. "Nú, hundrað árum síðar, er svarti maðurinn ekki enn frjáls," sagði King.

Eftirminnilegasti kaflinn og sá sem lifað hefur lengst með minningu Kings, er um drauminn. King, sem hafði verið í stökustu vandræðum með að hamra saman ræðutextann vegna annríkis við að skipuleggja gönguna, var kominn vel inn í ræðuna þegar hann greip á lofti kall frá söngkonunni Mahaliu Jackson sem var með honum á sviðinu. "Segðu þeim frá draumnum, Martin!" kallaði hún og King vék þá alfarið frá skrifaða textanum.

Draumur Kings

„Í dag segi ég ykkur, vinir mínir, að þótt við stöndum frammi fyrir erfiðleikum, á ég mér draum. Það er draumur sem á sér rætur í bandaríska draumnum.

Ég á mér draum um að sá tími komi er þjóðin rís upp með þessa játningu á vörunum: ‚Sá sannleikur er okkur auðsær, að allir menn eru skapaðir jafnir.‘ 

Ég á mér draum um að dag einn, í hinum rauðu hlíðum Georgíu, muni synir fyrrverandi þræla og synir fyrrverandi þrælahaldara geta sest saman að borði bræðralags. 

Ég á mér draum um að dag einn muni jafnvel Mississippi, ríki sem nú stiknar í hita óréttlætis og kúgunar, breytist í vin frelsis og réttlætis. 



Ég á mér draum um að börnin mín litlu fjögur muni dag einn tilheyra þjóð þar sem þau verða ekki dæmd út frá litarafti sínu, heldur sínum eigin verðleikum. 

Ég á mér draum í dag. 

Ég á mér draum um að dag einn, niðri í Alabama, með alla þá kynþáttahatara sem þar búa og þar sem af vörum ríkisstjórans hrjóta orð sem ala á tvískiptingu og vanvirðingu við alríkislög; að þar í Alabama muni litlar svartar stúlkur og litlir svartir drengir haldast hönd í hönd, með litlum hvítum drengjum og litlum hvítum telpum líkt og bræður og systur séu.

Ég á mér draum í dag. 

Ég á mér draum um að dalir verði upp hafnir og fjallgarðar jafnaðir, firnindi verði fær, krákustígar beinir og dýrð guðs muni lýsa yfir og allir menn af holdi klæddir muni sjá sem einn. 

Þetta er okkar von og þetta er sú trú sem ég mun snúa aftur með til suðurríkjanna. Og með þessari trú munum við, úr fjalli örvæntingarinnar, geta höggvið klett vonarinnar.“

Þá hvatti King í niðurlagi sínu til þess að frelsi fengi að ríkja um allt land og allir þegnar gætu komið saman hönd í hönd og sungið gamlan sálm: "Loksins frjáls! Loksins frjáls! Lof sé guði, loks erum við frjáls!"

Eftirleikurinn

Ákall Kings og framtíðarsýn, ásamt þeim samhug sem mátti sjá í samkomunni, ollu straumhvörfum í réttindabaráttu svartra og er almennt álitið að athyglin sem beindist að málaflokknum hafi virkað sem hvati á stjórnvöld til að hrinda í framkvæmd lagaumbótum sem festu ýmis grundvallarréttindi svartra Bandaríkjamanna í sessi. Fyrst varþað mannréttindalöggjöfin, Civil Rights Act, árið 1964 og ári síðar var kosningalöggjöfinni breytt í þá átt að erfiðara yrði fyrir einstök ríki að setja lög sem gætu gengið á rétt svartra. Í millitíðinni hafði King hlotið friðarverðlaun Nóbels.

Baráttunni lauk þó ekki þar. King og fleira baráttufólk héldu áfram að hamra járnið, en King tók líka þátt í hreyfingunni gegn stríðsrekstri Bandaríkjanna í Víetnam.

Það var svo dag einn í aprílmánuði 1968 sem King var ráðinn afdögum, skotinn til bana 39 ára að aldri, á verönd gistiheimilis í Memphis í Tennessee þar sem hann hafði talað á enn einum fundinum. James Earl Ray var handtekinn tveimur mánuðum síðar og játaði að hafa skotið King og var í framhaldinu dæmdur í lífstíðarfangelsi.

Hvar stöndum við nú?

Þegar draumsýn Kings er borin saman við veruleikann sem þeldökkir búa við í Bandaríkjunum er auðsjáanlegt að talsvert hefur unnist. Skýrasta dæmið er auðvitað að sjálfur forseti Bandaríkjanna, Barack Obama, er þeldökkur.

Þó hefur það margoft sýnt sig að svartir eiga enn undir högg að sækja í flestöllum þáttum sem lúta að lífsgæðum og framtíðarvonum. Meðaltekjur svartra karlmanna eru til dæmis þriðjungi lægri en hvítra karla, hlutfall svartra á þinginu endurspeglar ekki hlutfall þeirra af mannfjöldanum og atvinnuleysi er tvöfalt meira í hópi svartra. Þá eru lífslíkur svartra um fimm árum lægri en hvítra.

Það er líka almennt mat Bandaríkjamanna að meira þurfi að gera. Í könnun sem birtist síðasta föstudag og Reuters sagði frá kemur í ljós að 49% landsmanna telja að meira þurfi að gera til að uppfulla drauminn um að hver einstaklingur verði metinn að eigin verðleikum frekar en litarafti.

Ræða Martins Luther King