Umræða vakin úr dvala

Fjöldamorðin í Virginia Tech-háskólanum á mánudag hafa enn á ný vakið upp umræðu um byssueign í Bandaríkjunum. Litlar líkur þykja þó á því að sú umræða verði hávær í kosningabaráttunni næstu misserin.

Skotárásir í skólum virðast vera algengari í Bandaríkjunum en víðast hvar annars staðar. Voðaverk af því tagi vekja jafnan óhug og mikla umfjöllun í fjölmiðlum. Í hvert sinn sem slíkt gerist fer einnig af stað umræða um byssueign í Bandaríkjunum. Sú umræða er þegar komin á fullt skrið, bæði innan Bandaríkjanna og utan þeirra.

Strax daginn eftir voðaverkin voru margir leiðarahöfundar í evrópskum dagblöðum snöggir að varpa skuldinni á það hve frjálslega Bandaríkjamenn umgangast byssur. Samtök bandarískra byssueigenda, National Rifle Association, með hinn aldna leikara Charlton Heston í fararbroddi, eru gerð meðsek hinum 23 ára gamla Cho Seung-Hui sem varð bæði sjálfum sér og 32 nemendum og kennurum að bana, vopnaður tveimur skammbyssum sem hann átti í litlum vandræðum með að útvega sér með löglegum hætti í Virginíuríki.

Viðkunnanlegur kaupandiAðra byssuna keypti Cho í byssubúð í bænum Roanoke hinn 13. mars og greiddi fyrir með kreditkorti sínu, en hina fékk hann hjá veðlánara í Blacksburg hinn 9. febrúar.

„Hann var viðkunnanlegur og snyrtilegur háskólastrákur,“ sagði John Markell, eigandi búðarinnar í Roanoke, í viðtali við AP-fréttastofuna. „Við seljum ekki byssu ef við höfum minnsta grun um að eitthvað sé bogið við kaupin.“

Samkvæmt lögum Virginíuríkis er litlar hömlur lagðar við vopnakaupum. Heimilt er að kaupa sér byssu einu sinni í mánuði.

Talið er að um 600 til 700 milljón byssur séu til í heiminum, og er þá átt við smærri vopn á borð við skammbyssur og riffla, en ekki þungavopn. Þriðjungurinn af öllum þessum byssum er í Bandaríkjunum, og má af því ráða hve mikla áhersla Bandaríkjamenn leggja á að vopnvæðast. Vísað í stjórnarskránaTalsmenn byssueignar vísa jafnan í 2. viðauka bandarísku stjórnarskrárinnar, þar sem kveðið er á um rétt almennings til að bera byssur:

„Þar sem vel skipulagt landvarnarlið er nauðsynlegt fyrir öryggi frjálsra ríkja skal réttur þjóðarinnar til að eiga og bera vopn óskertur látinn.“

Viðaukinn er ekki langur, eins og sjá má, en merking hans hefur þó vafist fyrir mörgum og sýnist sitt hverjum. Til dæmis er deilt um hvort með orðalaginu „réttur þjóðarinnar“ sé átt við „rétt einstaklinga“ til að eiga og bera byssur, eða hvort þar sé átt við stærri heildir, hópa eða samtök einstaklinga, og þá væri viðaukinn skilinn sem svo að hann kveði á um rétt ríkjanna til þess að halda uppi skipulögðum hersveitum.

Ráðandi viðhorf í Bandaríkjunum, jafnt meðal stjórnmálamanna sem almennings, virðist hins vegar vera að byssueign falli undir almenn mannréttindi. Hver maður þurfi að hafa ótvíræðan rétt til að geta varið sig fyrir árásum.

Málsvarar óheftrar byssueignar hafa jafnvel sagt fjöldamorðin í Blacksburg einmitt vera gott dæmi um það hve afdrifaríkar afleiðingar það geti haft að leyfa fólki ekki að bera byssur til að verja sig. Ef nemendur, eða í það minnsta kennarar, hefðu haft leyfi til að bera byssur á skólalóðinni hefði verið hægt að bjarga mörgum mannslífum. Cho hefði einfaldlega verið skotinn niður áður en hann hefði náð að valda jafn miklu tjóni og raun varð á. Litlar líkur á breytingumUmræða um útbreiðslu byssueignar hefur reyndar ekki verið áberandi í stjórnmálum í Bandaríkjunum svo árum skiptir. Satt að segja hefur vart verið minnst á þetta mál af neinni alvöru allan þann tíma sem George W. Bush hefur verið Bandaríkjaforseti, og ólíklegt þykir að það muni breytast mjög á næstunni þótt fjöldamorðin í Virginia Tech verði vafalaust til þess að málið skjóti upp kollinum af og til í kosningabaráttunni næstu misserin.

„Þetta mál er að mestu leyti farið af dagskrá,“ er haft eftir stjórnmálafræðingnum Robert J. Spitzer í veftímaritinu Salon.

Demókratar hafa lengst af lagt mikla áherslu á að herða reglur um byssukaup. en veruleg breyting hefur orðið þar á. Núna „hlaupa þeir eins og fætur toga burt frá þessu máli og vilja ekki hengja hatt sinn á það,“ segir Spitzer.

Harry Reid, leiðtogi þingmeirihluta Demókrataflokksins í öldungadeild Bandaríkjaþings, hvetur til þess að voðaverkin á mánudag verði ekki til þess að menn flýti sér um of að setja strangar reglur.

„Ég held að við ættum að hugsa um fjölskyldurnar og fórnarlömbin en ekki velta vöngum yfir þeim átökum sem búast má við í framtíðinni um lagasetningu,“ sagði Reid nú á þriðjudaginn. Aðrir leiðtogar demókrata hafa tekið undir þetta.