Bróðurlegur metingur í hálfa öld

Evran er inni. Guð og stjórnarskráin eru úti úr drögum að hátíðaryfirlýsingu Evrópusambandsins, sem samþykkja á í Berlín um helgina í tilefni af fimmtugsafmæli Rómarsáttmálans.

Erindrekar frá öllum 27 aðildarríkjum Evrópusambandsins virðast hafa fundið lausn á nokkrum helstu ásteytingarsteinunum, sem stefndu í að spilla stemningunni á hátíðlegum afmælisfögnuði sambandsins í Berlín um helgina, en hann er haldinn í tilefni af því að á sunnudag eru rétt 50 ár liðin frá því Rómarsáttmálinn, stofnsáttmáli ESB, var undirritaður.

Togazt á um stjórnarskrártilvísunÞjóðverjar, sem stýra viðræðunum þar sem þeir gegna nú formennskunni í sambandinu, virðast reiðubúnir að sleppa úr hátíðaryfirlýsingunni hvers konar tilvísun til þess að sambandið þurfi að setja sér stjórnarskrá. En eins og kunnugt er hefur stjórnarskrársáttmálinn svonefndi verið í uppnámi frá því franskir og hollenzkir kjósendur höfnuðu honum í þjóðaratkvæðagreiðslum snemmsumars 2005.

Á móti munu þær tvær þjóðir sem mest hafa haft við stjórnarskráráformin að athuga, Bretar og Pólverjar, falla frá atriðum sem þeim voru hjartfólgnust. Bretar hafa fallizt á að vísað verði til evrunnar sem eins af mestu ávinningum Evrópusamrunans, þrátt fyrir að þeir hafi kosið að standa utan myntbandalagsins.

Lech Kaczynski, forseti Póllands, tjáði pólska ríkissjónvarpinu um síðustu helgi að pólska stjórnin myndi styðja „Berlínaryfirlýsinguna“, jafnvel þótt í henni yrði ekki vísað til kristinnar arfleifðar Evrópu, en hinum kaþólsku Pólverjum er mikið í mun að það sé gert.

Tveir stjórnskipaðir fulltrúar frá hverju hinna 27 aðildarlanda sambandsins hafa setið á rökstólum undanfarna daga til að komast að samkomulagi um orðalag hinnar tveggja síðna löngu hátíðaryfirlýsingar. Kerfisumbætur innan tveggja áraÞýzki kanzlarinn Angela Merkel vonast enn til að ná inn í textann óljósri tilvísun til stjórnarskrársáttmálans, með því að lýst sé yfir skuldbindingu til að ákveða endurbætur á stofnanakerfi sambandsins innan tveggja ára.

Hinn eiginlegi slagur um hvað gera skuli við hinn strandaða stjórnarskrársáttmála frestast hins vegar fram til leiðtogafundarins í lok þýzka formennskumisserisins í júní. Þar vill Merkel að leiðtogarnir komi sér saman um hvaða hluta sáttmálans sé hægt að koma í gildi og hverja þurfi að semja um upp á nýtt eða láta niður falla. Það myndi síðan falla í verkahring næsta formennskuríkis, Portúgals, að skipuleggja nýja ríkjaráðstefnu sem hefði að markmiði að ná samkomulagi í seinasta lagi á árinu 2008 og fullgildingu nýs endurskoðaðs sáttmála árið eftir. Berlín táknrænn vettvangurÞótt valið á Berlín sem samkomustaðar fyrir afmælishátíð ESB komi einfaldlega til af því að Þjóðverjar gegna formennskunni í sambandinu fyrri helming ársins, þá hefur Berlín mikla táknræna þýðingu fyrir marga Evrópubúa.

Halda má því fram að þýzka höfuðborgin endurspegli meira en nokkur önnur borg álfunnar endurreisnina úr öskustó síðari heimsstyrjaldar, skiptingu álfunnar í kalda stríðinu og loks endursameiningu hennar undir merkjum einingar, lýðræðis og velmegunar, en það eru einmitt þessi gildi sem leiðtogar aðildarríkjanna 27 munu um helgina hampa sem mesta ávinningnum sem evrópska samrunaferlið hefur áorkað á undanliðnum 50 árum.

Gera má ráð fyrir að hátíðaryfirlýsingin hefjist á því að tíunda það helzta sem áorkazt hefur – að treysta í sessi frið og frelsi í álfunni, að opna raðir sambandsins fyrir fyrrverandi kommúnistaríkjum Mið- og Austur-Evrópu, að koma á samræmdum innri markaði með frjálsu flæði fólks, vöru, þjónustu og fjármagns yfir landamæri, og myntbandalagi með sameiginlegri mynt og peningamálastefnu. Ávinningur fyrir borgara ESBÍ evrópskum fjölmiðlum er afmælis ESB einnig minnzt með ýmsu móti þessa dagana. Brezka dagblaðið The Independent birti til að mynda á miðvikudag lista yfir „50 ástæður til að líka við Evrópusambandið“ og fréttavefur BBC samskonar lista með tíu atriðum.

Þrátt fyrir slíka lista svöruðu þó 52 prósent þeirra Breta, sem þátt tóku í viðhorfskönnun sem Financial Times lét gera í fimm fjölmennustu ESB-löndunum, að þeir álitu áhrif Evrópusambandsins á líf þeirra frekar neikvæð en jákvæð. Að meðaltali í löndunum fimm töldu 44 prósent þróunina í landi sínu frekar hafa snúizt til hins verra eftir að það gekk í ESB. Aðeins rúmlega fimmtungur taldi hins vegar ástæðu til að land þeirra stefndi að því að segja sig úr sambandinu. Þessar niðurstöður endurspegla neikvæða stemmningu í garð sambandsins, sem eflaust má rekja til hinnar vandræðalegu umræðu um „stjórnarskrárkreppu“ sambandsins undanfarin misseri, sem hefur miðlað þeirri ímynd til almennings að stöðnun og ráðaleysi ríki í sambandinu.