Vara við meiriháttar flóðbylgju í Alaska vegna bráðnandi jökuls

Hópur vísindamanna sem fylgist með landhræringum á norðurskautinu óttast að berghlaup úr fjallshlíð geti valdið gríðarlega stórri flóðbylgju á einu þéttbýlasta svæði Alaska á allra næstu áratugum. Aukin hætta er sögð á hamfaraskriðum og flóðbylgjum vegna hnattrænnar hlýnunar á norðurslóðum.

Jöklar hopa nú hratt og sífreri bráðnar á norðurslóðum vegna áframhaldandi hnattrænnar hlýnunar af völdum manna. Hvoru tveggja skilur eftir sig óstöðugar fjallshlíðar sem geta hrunið í miklum skriðuföllum eða berghlaupum. Ef hlíðarnar standa við vötn eða sjó geta skriður úr þeim valdið flóðbylgjum.

Fjórir fórust í slíkri flóðbylgju sem fylgdi miklu berghlaupi í þorpinu Nuugaatsiaq á Vestur-Grænlandi í júní árið 2017. Hlaupið féll úr snarbrattri hlíð í firðinum Karrat Isfjorden þar sem Rink-skriðjökullinn hefur hopað mikið á undanförnum áratugum.

Sjá einnig: Flóðbylgjan á Grænlandi afleiðing hlýnunar og bráðnunar jökla

Á Íslandi hafa tvö stór berghlaup fallið á jökla á síðastliðinni hálfri öld. Árið 1967 féll stórt berghlaup ofan Steinsholtsjökuls, sem gengur norður úr Eyjafjallajökli, og árið 2007 féll berghlaup á Morsárjökul í sunnanverðum Vatnajökli. Vísindamenn hafa fylgst grannt með Svínafellsheiði vegna sprungu sem fannst í henni. Almannavarnir vöruðu við ferðum á Svínafellsjökul sumarið 2018 vegna hættu á skriðuföllum.

Úrkoma, jarðskjálfti eða hitabylgja gæti hleypt hlíðinni af stað

Viðvörun vísindamanna í Alaska varðar hlíðar sem var áður haldið uppi af jöklinum Barry Arm við Vilhjálmssund, tæpa hundrað kílómetra austur af borginni Anchorage. Svæðið er eitt það þéttbýlasta í Alaska.

Barry Arm hefur hopað mikið vegna hlýnunar jarðar undanfarin ár. Nú er svo komið að jökullinn styður aðeins við um þriðjung brattrar hlíðar sem á annan kílómetra að lengd. Vísindamennirnir vara við því að jarðskjálfti, langt úrkomutímabil eða hitabylgja sem bræddi mikinn snjó gæti valdið meiriháttar skriðuföllum úr hlíðinni sem gæti hrundið af stað ógurlegri flóðbylgju í firðinum fyrir neðan.

Þetta gæti gerst hvenær sem er en mögulega færi hlíðin af stað á næstu tveimur áratugum.

„Hættan eykast bara eftir því sem jökullinn hopar,“ segir Anna Liljedahl, vatnafræðingur við Woods Hole-rannsóknastofnunina í Bandaríkjunum, við New York Times.

Liljedahl og félagar hennar frá fjórtán samtökum og stofnunum sem fylgjast með landhræringum á norðurskautssvæðum Norður-Ameríku á vegum bandarísku geimvísindastofnunarinnar NASA og Vísindasjóði Bandaríkjanna skrifuðu opið bréf þar sem þau vöruðu við hættunni. Yfirvöld í Alaska vöruðu einnig við hættu á auknum líkum á skriðu og flóðbylgju í síðustu viku, að sögn fréttasíðunnar Arctic Today.

Gæti orðið tuga metra há bylgja

Flóðbylgja vegna skriðu úr hlíðum við Barry Arm er talin geta náð tugum metra. Þegar hún næði til bæjarins Whittier í tæplega fimmtíu kílómetra fjarlægð væri hún enn um níu metra há og gæti valdið mikilli eyðileggingu.

Stærsta skriða sem tengdist ekki eldgosi sem vitað er um í Norður-Ameríku átti sér stað í Taan-firði í suðausturhluta Alaska árið 2015. Þar hefur Tyndall-jökullinn hörfað hratt og fjallshlíð gaf skyndilega eftir. Áætlað er að um 180 milljónir tonna bergs hafi hrunið í fjörðinn. Flóðbylgjan sem myndaðist náði um 193 metra hæð í upphafi og er ein sú stærsta sem vitað er um í heiminum.

Hryndi fjallshlíðin öll við Barry Arm yrði flóðbylgjan enn stærri en í Taan-firði. Tölvulíkön benda til þess að um 500 milljónir rúmmetrar bergs og jarðvegs séu bundin í hlíðinni. Ólíkt Taan-firði sem er óbyggður er Vilhjálmssund vinsælt hjá siglingarfólki, veiðimönnum og ferðamönnum. Hundruð manna gætu verið við sundið nærri Barry Arm á hverjum tíma yfir sumarið.

„Þetta er í allt öðrum flokki en nokkuð sem við höfum rannsakað eftir á, hvað það áður en það gerist,“ segir Hig Higman, jarðfræðingur í Alaska.

Vísindamennirnir telja nauðsynlegt að koma upp vöktunarkerfi fyrir fjallshlíðina líkt og gert hefur verið sums staðar í Noregi þar sem hætta er á skriðum og berghlaupum.

Það er ekki aðeins í Alaska þar sem hætta er talin á miklum skriðum og flóðbylgjum. Hop jöklanna og bráðun sífrera samfara hnattrænni hlýnun af völdum manna er líkleg til að auka hættu á slíkum hamförum á norðurskautssvæðum Bresku Kólumbíu í Kanada, Grænlandi, í Noregi og á sumum norðlægum slóðum utan norðurskautsins.