Panamaskurðurinn hundrað ára

Á þeirri öld sem liðin er frá því Panamaskurðurinn var opnaður hafa flutningaskip heimsins stækkað töluvert og siglingum þeirra um heimshöfin fjölgað verulega.

Á hundrað ára afmælinu, sem haldið var upp á í gær með pomp og prakt, stóð til að fagna sérstaklega framkvæmdum við stækkun skurðarins. Þær framkvæmdir eru löngu hafnar og nú er hugmyndin sú að þeim ljúki á næsta ári. Óvíst er þó hvort ríkissjóður Panama ráði við það mikla verkefni, sem átti að kosta 5,25 milljarða Bandaríkjadala, eða ríflega 600 milljarða króna.

Tafir hafa þegar orðið á framkvæmdinni, meðal annars vegna allsherjarverkfalls byggingaverkamanna í maí síðastliðnum. Upphaflega stóð líka til að eftir breytingarnar gæti skurðurinn tekið við skipum sem flytja allt að 13 þúsund gáma, en til þessa hefur hámarksstærð flutningaskipa sem komast um skurðinn miðast við tæplega fimm þúsund gáma skip.

Upphaflegar framkvæmdir við gerð skurðarins fyrir einni öld gengu engan veginn greiðlega fyrir sig. Þær tóku aldarfjórðung og kostuðu líf þúsunda verkamanna. Líklega allt að þrjátíu þúsund manns létu þar lífið, flestir af völdum sjúkdóma á borð við malaríu og gulu.

Afraksturinn varð 77 kílómetra langur skipaskurður sem olli straumhvörfum í alþjóðasiglingum. Ekki þurfti lengur að sigla hina erfiðu leið suður fyrir Hornhöfða til að komast frá Atlantshafi til Kyrrahafs, eða öfugt.

Að meðaltali sigla 35 skip um skurðinn á degi hverjum, eða um 13 þúsund skip yfir árið. Sérfræðingum telst til að meira en milljón skip hafi farið um skurðinn frá því hann var opnaður, þann 15. ágúst 1914.

Hann er hins vegar orðinn of lítill og þröngur til þess að anna sívaxandi heimsviðskiptum og skipin er mörg hver orðin það stór að þau komast ekki lengur í gegn.

Samkeppni frá Níkaragva

Panamabúar hafa reyndar fengið samkeppni frá Níkaragva, sem nú hefur kynnt áform um nýjan skipaskurð sem á að ráða við enn stærri skip. Bandaríkjamenn, sem á sínum tíma gerðu Panamaskurðinn, höfðu upphaflega meiri áhuga á að gera skurð í gegnum Níkaragva, þótt Panama hafi á endanum orðið ofan á.

Níkaragvaskurðurinn á að verða 278 kílómetra langur og meiningin er að hann verði tilbúinn til notkunar innan sex ára. 

Kínverskir auðkýfingar hafa tekið að sér að fjármagna framkvæmdirnar, en Daníel Ortega Níkaragvaforseti hefur háar hugmyndir um að skipaskurðurinn mikli muni tryggja landinu ósköpin öll af tekjum. Hin fátæka þjóð fái að njóta afrakstursins og loks hljóta óskert efnahagslegt sjálfstæði.

Hann hefur hins vegar líka verið gagnrýndur heima fyrir, bæði fyrir að láta kínverska auðkýfinga sjá um verkið fyrir sig og fyrir að ætla sér jafnvel fyrst og fremst að hagnast á öllu saman sjálfur, prívat og persónulega. Að minnsta kosti er hann talinn gera sér vonir um að tryggja sjálfum sér langt líf við kjötkatla valdanna með þessum miklu framkvæmdum.

Áform um annan Súesskurð

Nú í byrjun ágúst skýrði Abdul Fattah al Sissi Egyptalandsforseti svo frá áformum um að láta gera nýjan skipaskurð við hliðina á Súesskurðinum. Kostnaður myndi hlaupa á milljörðum dala.

Súesskurðurinn olli ekki síður tímamótum í siglingasögu heimsins þegar hann var opnaður árið 1869, enda styttist siglingaleiðin milli Evrópu og Asíu svo mjög að öllu breytti. Á hverju ári sigla nú nærri 20 þúsund skip um Súesskurðinn og með tilkomu nýja skurðarins eiga 97 skip að geta komist þar um á degi hverjum, en nú ræður skurðurinn aðeins við 49 skip á dag.

Með þessum framkvæmdum hyggst Sissi skjóta nýjum stoðum undir efnahag Egyptalands, sem hefur orðið fyrir miklum búsifjum síðustu misserin, bæði í kjölfar uppreisnarinnar gegn Hosni Mubarak árið 2011 og síðan vegna ólgunnar síðastliðið sumar þegar herinn steypti Mohammed Morsi forseta af stóli.

Jafnframt virðist hann gera sér vonir um að með þessu geti hann sýnt umheiminum fram á styrk og stöðugleika hinnar nýju stjórnar sinnar, sem sökuð hefur verið um glæpi gegn mannkyni vegna ofbeldis hers og lögreglu gegn mótmælendum síðasta sumar.

Taílendingar líka

Nú í vor hafa svo verið viðraðar á ný gamlar hugmyndir um skipaskurð gegnum Kra-eiðið, mjósta hluta Malakkaskagans milli Andamanhafs og Taílandsflóa.

Rétt eins og í Níkaragva hafa kínversk stórfyrirtæki tekið þessi áform upp á sína arma og vilja standa straum af framkvæmdunum. Skipaskurður á þessum stað kæmi sér vel fyrir kínverskt viðskiptalíf, enda myndi siglingaleiðin til Indlandshafs styttast verulega. Framkvæmdirnar yrðu einnig veruleg lyftistöng fyrir efnahag Taílands.

Siglingaleiðin um Malakkasund hefur líka þótt hættuleg af ýmsum ástæðum. Þar eru sjóræningjar á ferli og skipsflök á stangli, auk þess sem veðurlag er oft og tíðum ekki sem hagstæðast.