Danir kjósa um ESB: Stefnir í að Danir hafni breytingum um aukna þátttöku

Danir munu ganga að kjörborðinu á morgun þegar kosið verður um samband landsins við Evrópusambandið.

Eiríkur Bergmann stjórnmálafræðiprófessor segir Danir kjósa um það hvort þeir eigi að hafa möguleika á því að velja sjálfir að vera hluti af ýmsu í yfirþjóðlegu samstarfi Evrópusambandsins. „Þetta er flókið og tæknilegt mál og snýr að innanríkismálum svo sem lögreglusamstarfi, landamærasamstarfi og fleiru en einkum virkni Evrópulöggjafarinnar í Danmörku.“

Hann segir nýjustu skoðanakannanir benda til þess að Nei-hliðin muni hafa betur, eftir að Já-hliðin hafi mælst stærri framan af í kosningabaráttunni. „Ég hugsa að þessi harða umræða sem hafi verið í flóttamannamálum og í kjölfar hryðjuverkaárásanna í París hafi flutt marga yfir á Nei-hliðina. Þjóðaratkvæðagreiðslur snúast sjaldnast aðeins um hið tæknilega úrlausnarefni.“ 

Snýst um þátttöku í Europol

Eiríkur segir málið eiga sér sögulegar rætur og hafi komið til þegar Maastricht-samningurinn var gerður sem bjó til þetta yfirþjóðlega samband ESB sem við þekkjum í dag. Danir kusu þá gegn samningnum í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992.

„Þá var samið við Dani um fjórar undanþágur – meðal annars frá evrunni og hluta af Schengen-samstarfinu – og ein af þessum undanþágum er frá hinni yfirþjóðlegu réttarvirkni, því að Evrópulög séu beint bindandi fyrir Danmörku.“ 

Hann segir að efnislega snúist atkvæðagreiðslan að mestu um þátttökuna í Europol. „Danir vilja taka þátt í Europol og fleiru sem þeir geta ekki gert almennilega við núverandi aðstæður. Þeir eru farnir að finna fyrir því að þeir séu í raun aukaaðilar að ESB. Þeir eru ekki að hugsa um að fara alla leið inn heldur snýst þetta um tæknilega breytingu á undanþágunni.“

Þverpólitísk samstaða um þjóðaratkvæðagreiðsluna

Ríkisstjórn Danmerkur boðaði til þjóðaratkvæðagreiðslunnar á sínum tíma eftir að þverpólitísk sátt náðist á þinginu. „Meginstraumsflokkarnir á danska þinginu hafa talað fyrir Já-hliðinni í kosningabaráttunni á meðan Danski þjóðarflokkurinn og sumir minni flokkar tala gegn breytingunni,“ segir Eiríkur.

Hann segir að árið 1992 hafi þessar undanþágur ekki gert Danmörku svo ýkja erfitt fyrir í samstarfinu. „Þá voru færri lagareglur teknar með yfirþjóðlegri ákvörðun og fleiri sem voru á milliríkjagrunni, líkt og við þekkjum í Sameinuðu þjóðunum, NATO, EFTA og fleiri stofnunum. Tólf ríki voru í bandalaginu og því var einfalt að eiga við þetta. Síðan hefur stöðugt gliðnað í sundur milli Danmörku og annarra aðildarríkja ESB, þar sem sífellt fleiri mál á könnu sambandsins eru orðin yfirþjóðleg.“

Ísland tengdara sambandinu en Danmörk

Eiríkur bendir á að helsti sérfræðingur Dana í þessum málum, Rebecca Adler-Nissen við Kaupmannahafnarháskóla, hafi reiknað út að út frá ákveðnu sjónarhorni sé Ísland tengdara Evrópusambandinu en Danmörk í gegnum EES.

„Það sem menn eru að kjósa um núna er að breyta þessum undanþágum í það sem kallað er „valrétt“, sem er þá þannig að danska þjóðþingið getur valið í hverju máli fyrir sig að undirgangast einhverja þætti samstarfsins þótt þeir séu yfirþjóðlegir.

Danir eru með aðra útfærslu nú sem lýsir sér í að í staðinn fyrir valrétt þá eru þeir með viðbótar milliríkjasamninga sem þeir hafa gert um ýmsa þætti. Þeir eru hins vegar erfiðir viðfangs og sambandið hefur lítinn áhuga á að viðhalda þeim.“

Snúið samband Danmerkur og ESB

Eiríkur segir að samband Dana og Evrópusambandsins hafi alla tíð verið snúið. „Danir fóru inn í sambandið 1973 þar sem þeir vildu halda áfram að selja Bretum beikon sem þá voru á leiðinni inn. Þeir fóru því aldrei inn á grunni mikillar Evrópuhugsjónar. Þeir hafa allar götur síðan verið það land í Evrópu sem hefur verið órólegast inni í ESB og verið með flestar undanþágur frá sambandinu.“