Fréttaskýring: Stjörnustríðsáform verði að veruleika

Hvað ætlast leiðtogar NATO fyrir?

Rússar hafa sýnt áhuga á þátttöku í eldflaugavarnarkerfi sem leiðtogar aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins samþykktu á fundi sínum í Lissabon fyrir helgi að sett verði upp í Evrópu.

Anders Fogh Rasmussen, framkvæmdastjóri NATO, lýsti þessu yfir að loknum fundi með Rússum á laugardaginn. Dmitrí Medvedev Rússlandsforseti tók þó fram að ekkert sé enn ákveðið. „Við tökum þátt á jafnréttisgrundvelli, annars verðum við ekki með,“ sagði hann.

Þetta verða að teljast ótvíræð merki þess að þáttaskil hafi orðið í samskiptum Rússa og NATO. Fyrir fáum árum sýndu Rússar því harða andstöðu og töldu sér gróflega ógnað þegar Bandaríkin hugðust, einhliða, koma sér upp slíku kerfi.

„Eldflaugavarnir verða hluti af almennri varnarstefnu okkar,“ segir í yfirlýsingu leiðtoganna. Samkvæmt yfirlýsingunni verður byggt á eldflaugavarnakerfinu, sem herlið NATO hafa til þessa notað á bardagasvæðum. Hlutverk þess verður aukið þannig að það verði notað til að „vernda íbúa, landsvæði og herlið“ allra aðildarríkja bandalagsins í Evrópu. Að auki verður eldflaugavarnakerfi það, sem Bandaríkjamenn hyggjast koma á fót í Evrópu, notað til að styrkja eldflaugavarnir NATO í Evrópu.

Bandaríkjamenn hafa áratugum saman haft áhuga á að koma sér upp vörnum, sem felast í því að óvinaflugskeyti verði hægt að stöðva áður en þau lenda á skotmarki sínu. Hugmyndin er sú að með hjálp ratsjárkerfa sé hægt að reikna út stefnu og staðsetningu aðvífandi flugskeyta svo hægt verði að senda flugskeyti á móti þeim og sprengja þau áður en þau valda tjóni.

Það var Ronald Reagan sem kynnti þessi áform fyrst til sögunnar árið 1983. Þau voru harðlega gagnrýnd og mikið grín gert að þessum stjörnustríðsleik kúrekans í Hvíta húsinu.

Bill Clinton hélt áfram að þróa þessar hugmyndir og Bush yngri tók síðan við keflinu. Hann var fyrir fáum árum kominn á fremsta hlunn með að setja upp eldflaugavarnakerfi í Tékklandi og Póllandi. Bandaríkjastjórn féll frá þeim áformum eftir að Barack Obama tók við embætti, en í haust kynnti Obama nýja útfærslu eldflaugavarna í Evrópu, sem gekk út á það að í staðinn fyrir að setja upp slíkar varnir í Tékklandi og Póllandi verða þær hafðar í bandarískum herskipum á Miðjarðarhafi. Þetta væntanlega varnarkerfi Bandaríkjanna verður partur af eldflaugavörnum Atlantshafsbandalagsins í Evrópu.

Áherslan er lögð á að sameina aðildarríki NATO og nágrannaríki bandalagsins um sameiginlegar eldflaugavarnir, frekar en að Bandaríkin standi einhliða að verki. „Eldflaugavarnir munu tengja aðildarríkin nánari böndum,“ sagði Anders Fogh á leiðtogafundinum. „Með því að bjóða Rússum að starfa með okkur tel ég að við höfum líka raunhæfa möguleika á að byggja öryggisþak yfir allt Evrópu- og Atlantshafssvæðið.“

gudsteinn@frettabladid.is