Telja Bandaríkjastjórn hafa fangelsað 70 þúsund manns

Talið er að bandarísk yfirvöld hafi frá árinu 2001 haft forgöngu um að fangelsa 70 þúsund manns víðs vegar um veröldina. Þrátt fyrir að Alþjóða Rauði krossinn hafi ítrekað farið fram á að fá upplýsingar um fólkið og þær aðstæður sem það býr við hafa bandarísk yfirvöld engu svarað.

Íslandsdeild Amnesty International hefur lýst yfir þungum áhyggjum af því að bandarískar herflugvélar hafi haft viðkomu hér á landi á leið sinni með fanga til landa þar sem pyntingum er beitt við yfirheyrslur. Hvort fangar hafi verið í bandarísku herflugvélunum eða svokölluðum draugavélum er á huldu en eins og fram hefur komið segjast íslensk stjórnvöld enga vitneskju hafa um fangaflutninga um íslenska lofthelgi eða flugvelli. Þó er vitað að með þeim vélum, sem haft hafa viðkomu hér hafa grunaðir hryðjuverkamenn verið fluttir milli landa í fangabúðir á vegum bandarískra yfirvalda.

Frá því Bandaríkjamenn lýstu yfir alheimsstríði gegn hryðjuverkum, í kjölfar árásanna á tvíburaturnanna árið 2001, telur Amnesty International að 70 þúsund manns hafi verið fangelsaðir utan Bandaríkjanna.

Vitað er að um þúsund eru í haldi í Guantanamo á Kúbu og í Afganistan og um ellefu þúsund í Írak. Öðrum er haldið í leynilegum fangabúðum sem alþjóðastofnanir eins og Rauði krossinn, sem hefur það hlutverk að framfylgja Genfarsáttmálanum, fá ekki aðgang að. Á vegum bandarískra yfirvalda, í löndum eins og Jórdaníu, Pakistan, Egyptalandi, Taílandi, Afganistan og í löndum Austur-Evrópu.

Antonella Notari, forstjóri Alþjóða Rauða krossins, hefur ítrekað reynt að fá upplýsingar og aðgang að þessum fangabúðum, meðal annars með því að ræða beint við Bush Bandaríkjaforseta í byrjun síðasta árs. Engin svör hafa fengist. Hún segir að Rauði krossinn viti ekkert annað en það sem fram hafi komið í fjölmiðlum um hvar fangarnir séu og hvernig aðbúnaður þeirra sé.

Notari segir Rauða krossinn ekki eiga nein önnur úrræði en samningaviðræður. Þær upplýsingar sem stofnunin hefur í höndum um tölur fanganna og staðsetningar fangabúðanna koma frá samtökum eins og Amnesty International og frá fjölmiðlum um ferðir bandarískra herflugvéla sem flytja fangana.

Notari segir að einnig sé reynt að safna tilkynningum sem koma hugsanlega frá fjölskyldum sem segja að ættingi hafi verið handtekinn en að þær viti ekki hvar honum sé haldið. Ekki sé hægt að tjá sig um einstök mál þar sem Rauði krossinn sé ekki viss hversu áreiðanlegar upplýsingarnar séu frá fjölskyldunum.

Leynilegar fangabúðir eru við lýði þrátt fyrir Genfarsamningana, sem kveða á um réttindi stríðsfanga, og heimsyfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna um mannréttindi þar sem skýrt er kveðið á um að ekki megi eftir geðþótta taka menn fasta, hneppa þá í fangelsi eða varðhald né gera útlæga. Einnig er tekið fram að ef vafi leikur á um réttindi þegns og skyldur, eða hann er borinn sökum um glæpsamlegt athæfi, skuli hann njóta fulls jafnréttis við aðra menn um réttláta opinbera rannsókn fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli.

Notari segir Rauða krossinn mjög þolinmóðan og ákveðinn og vonast sé til þess að samkomulag náist við Bandaríkjastjórn og aðrar ríkisstjórnir sem hafi menn í haldi.

Aðstoðarmaður utanríkisráðherra segir að ekki sé gert ráð fyrir öðru en að fá svör við fyrirspurnum um meintar fangaflugvélar - þótt enn bóli ekkert á viðbrögðum.

Nú síðdegis kynntu 10 þingmenn Samfylkingarinnar þingsályktunartillögu um að fangaflutningar um íslenska lögsögu til ríkja þar sem þeir kunna að vera pyntaðir séu með öllu óheimilir.