„Það kunna að vera þúsund sjúklingar sem eiga einnig rétt á lyfinu“

Vinna er hafin um samstarf Norðurlandaþjóða um hvernig beri að innleiða ný lyf. Þetta kom fram í máli Kristjáns Þórs Júlíussonar, heilbrigðisráðherra, í sérstakri umræðu um rétt til lyfjameðferðar í heilbrigðisþjónustu.

Málshefjandi var Katrín Júlíusdóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, nefndi hún tvö dæmi sem hafa verið í umræðunni að undanförnu. Annars vegar mál Fanneyjar Bjarkar Ásbjörnsdóttur, en henni hefur verið synjað um lyf sem gætu læknað hana af lifrarbólgu C, og hins vegar mál eldri borgara en lyf sem getur komið í veg fyrir ótímabæra blindu er aðeins veitt sumum en ekki öðrum þar sem það er skammtað.

„Ráðherra hefur komið fram og varið þetta með þeim rökum að það verði að standa vörð um fjárhagsrammann og hann megi ekki sveigja til,“ sagði Katrín. Lyf á borð við þessi, svokölluð S-lyf, eru undir sérstökum lið á fjárlögum. „Á síðasta kjörtímabili stóðum við einnig frammi fyrir þessum vanda og fórum stundum talsvert fram yfir í þessum lækningum. Það liggur í hlutarins eðli.“

Hún benti á að þó að eitthvað sparist nú þá er líklegt að kostnaðurinn muni koma fram annars staðar vegna þessa. Þegar upp sé staðið muni ekkert sparast.

„Á öðrum stað í fjárlögum þolum við að það sé óvissa upp á marga milljarða, nefnilega í endurgreiðslu vegna kvikmynda. Því er það ekki þarna? Við verðum að horfa fram á veginn. Þegar ný lyf koma fram þá verðum við að búa við sveigjanleika og geta kippt þeim inn ef við viljum búa við heimsklassa heilbrigðiskerfi,“ sagði Katrín.

Ekki séríslenskt vandamál

Kristján Þór Júlíusson hóf svar sitt á því að benda á að Ísland væri alls ekki eina landið sem stæði frammi fyrir þessum áskorunum að velja hvaða lyf skuli innleiða og með hvaða hætti. Í flestum heilbrigðiskerfum heimsins sé þessi staða komin upp vegna aukins framboðs nýrra og yfirleitt dýrra líftæknilyfja.

„Þegar sú krafa er sett fram að ráðherra útvegi tíu milljóna króna lyf þá verður að hugsa út í það að það geta verið þúsund aðrir sjúklingar sem gætu átt rétt á þessu lyfi,“ sagði Kristján. Hann benti á að í ár sé gert ráð fyrir að 3,6 milljarðar muni fara í S-lyfin og að öll sjú fjárheimild myndi ekki duga til að skaffa lyf fyrir þennan hóp. Nauðsynlegt sé að forgangsraða innan þeirra fjárheimilda sem séu settar og láta þá sem veikastir eru hafa féð.

Kristján upplýsti einnig um að hann hefði ítrekað talað fyrir því á fundum heilbrigðisráðherra Norðurlandanna að löndin myndu vera með samstillta stefnu í þessum efnum og myndu vinna saman. Vinnuhópar hafi verið skipaðir í þeim efnum og landlæknar landanna hafi fundað til að komast að niðurstöðu og enn sé unnið að því marki.

Þarft að gera kostnaðar- og ábatagreiningu vegna málsins

„Óháð því hvort við höfum ráð á því að veita lyf eður ei þá má það ekki líta út fyrir að vera tilviljanakennt hverjir fá lyf og hverjir ekki. Það má ekki ráðast af fjárlögum eða fjárhag ákveðinna stofnanna,“ sagði Steingrímur J. Sigfússon en hann var meðal þingmanna sem tók til máls í umræðunum. Þegar ráðherra var til andsvara á ný benti hann á að hér væru starfandi kostnaðarnefndir og lyfjanefndir sem störfuðu síður en svo á tilviljanakenndum grundvelli heldur tækju ákvarðanir eftir faglegum og þjóðhagslegum forsendum.

„Þessi framsetning ráðherra er í besta falli villandi. Að lyfin kosti tíu milljónir og það séu þúsund sem geti fengið þau. Lyfjunum yrði aldrei dembt á alla,“ sagði Guðmundur Steingrímsson, Bjartri framtíð. „Að auki tel ég að það verði að gera kostnaðar og ábatagreiningu. Er betra, bæði fyrir sjúklinga og kerfið, að fólk hafi sjúkdóminn áfram og þurfi jafn vel lifrarskipti að endingu?“

Birgitta Jónsdóttir, Pírati, tók undir orð Guðmundar. „Okkur vantar upplýsingar um hvað það kostar að vera veikt. Ekki eingöngu út frá lyfjameðferðum heldur einnig hvað það kostar að hafa í kerfinu sjúkt fólk sem gæti svo auðveldlega verið heilbrigt.“

Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, fagnaði því að undirbúningur að norrænu samstarfi í þessum efnum væri hafinn. Hún vildi einnig taka það fram að lægri útgjöld í S-lyf í fjárlögum þessa árs stöfuðu af hagstæðri stöðu krónunnar gagnvart evru. Ekki væri í raun um niðurskurð að ræða.