Sagnfræðingar harma úrskurð Persónuverndar um kommúnistaflokkinn

Sagnfræðingafélag Íslands sendi ályktun á fjölmiðla þar sem nýlegum úrskurði Persónuverndar, um að fræðimenn mættu ekki nýta sér félagatal kommúnistaflokksins á Landsbókasafninu, er mótmælt.

Í ályktuninni segir að úrskurðurinn komi sér illa við starfshætti sagnfræðinga og aðra fræðimenn, sérstaklega þá 12 fræðimenn sem nýtt höfðu sér félagatalið til rannsókna áður en úrskurðurinn féll. 

Að mati stjórnar Sagnfræðingafélags Íslands felur úrskurðurinn í sér óþarflega stranga túlkun á viðkomandi löggjöf og undirstrikar þær ógöngur sem upplýsinga- og persónuverndarlöggjöf eru komnar í með tilliti til rannsókna fræðimanna.

Landsbókasafn Íslands – Háskólasafn mátti ekki veita aðgang að félagatali Kommúnistaflokks Íslands frá árunum 1930 til 1938, segir Persónuvernd í úrskurði og Fréttablaðið greindi frá í byrjun febrúar.

Kjartan Ólafsson, fyrrverandi ritstjóri Þjóðviljans, gaf Landsbókasafninu árið 2005 félagatal Kommúnistaflokksins. Félagatalið er í handskrifaðri stílabók og nær til áranna 1930-1938, sem er tímabilið sem flokkurinn starfaði.

Í bókina voru skráð nöfn 727 einstaklinga, oftast ásamt fæðingardegi og þeim tíman sem viðkomandi gekk í flokkinn. Einnig eru upplýsingar um þá sem skráðu sig úr flokknum strikaðar út vegna þess að þeir greiddu ekki félagsgjöld eða voru hreinlega reknir úr flokknum af öðrum ástæðum. Fram kom, þegar Kjartan gaf félagatalið, að hann hefði beinlínis gert það til að efla rannsóknir á vinstri hreyfingunni á tuttugustu öldinni.

Ingibjörg Steinunn Sverrisdóttir landsbókavörður bendir á að engar kvaðir hafi fylgt gjöfinni frá Kjartani. „Við höfum yfirleitt tekið þann pólinn í hæðina að það sé þeirra sem nota gögnin að gæta að öllum heimildum og athuga hver mörkin séu og hvað megi gera með þessar upplýsingar. Með þessum úrskurði þurfum við sjálf að fara að segja við fólk hvaða hluta það megi skoða og hvern ekki," sagði hún í viðtali við Fréttablaðið.

Að sögn Ingibjargar voru starfsmenn Landsbókasafnsins þó óvissir um hvernig haga ætti aðgangi að félagatalinu því þar væri viðkvæmt efni. Safnið hafi fengið fund með Persónuvernd í júní 2011 til að fara yfir málið. Nú liggi úrskurður fyrir. „Nú verðum við hugsanlega að setja í okkar skráningar að þetta efni sé lokað til ársloka 2018 og setja vinnureglur um það hvernig taka eigi á málinu. Ef við fáum svona gögn í framtíðinni munum við passa betur upp á þetta."

Fram kemur í úrskurði Persónuverndar að vilji menn fá aðgang að félagatalinu verði að leita eftir leyfi til þess hjá stofnuninni.

Stjórn Sagnfræðingafélags Íslands harmar úrskurð persónuverndar og telur ástæðu til að óttast um fordæmisgildi hans. Hætt er við að sagnfræðingar megi eiga von á að meirihluti þeirra einkaskjala sem séu yngri en áttatíu ára muni nú verða háð leyfisskyldum aðgangstakmörkunum af hálfu Persónuverndar.

Slík gögn eru gjarnan þess eðlis að erfitt er að segja til um fyrirfram hvert innihald þeirra sé og þá hvort þau innihaldi viðkvæmar persónuupplýsingar. Í því samhengi má nefna bréfasöfn og dagbækur, félagatöl ýmissa félagasamtaka sem og fundargerðarbækur að því er kemur fram í ályktun félagsins.

„Slík þróun myndi verulega aftra rannsóknum á sögu síðustu áttatíu ára og þar með verða fjölda sagnfræðinga fjötur um fót við störf sín,“ segir svo að lokum.