Íbúar í Suður-Súdan kjósa um sjálfstæði

Allt bendir til þess að ríkjum heims fjölgi um eitt í kjölfar þjóðar­atkvæðagreiðslu í Suður-Súdan, sem hefst nú um helgina og stendur í viku.

Valkostirnir hafa verið settir fram fyrir kjósendur með myndrænum hætti. Á kjörseðlunum eru tvær myndir og eiga kjósendur að merkja við aðra þeirra. Önnur myndin er af einni hendi og táknar stofnun sjálfstæðs ríkis en hin er af tveimur höndum tengdum handabandi og tákna þær áframhaldandi sambúð norður- og suðurhlutans.

Kosningarnar eru haldnar samkvæmt ákvæðum friðarsamkomulags frá 2005, sem Omar al-Bashir forseti gerði við uppreisnarsveitir Frelsishers súdönsku þjóðarinnar. Þetta samkomulag batt enda á tveggja áratuga samfellda borgarastyrjöld, sem kostaði um tvær milljónir manna lífið og hrakti fjórar milljónir burt frá heimkynnum sínum í suðrinu. Átökin bitnuðu harðast á suður­hlutanum, þótt bardagar hefðu geisað víða um landið.

Ríkisstjórn landsins hefur aðsetur í norðurhlutanum, þar sem arabískir múslimar eru í miklum meirihluta en í suðrinu búa fjölmargir afrískir ættbálkar við mikla fátækt.

Í suðurhlutanum búa líklega um níu milljónir manna og teljast 90 prósent þeirra undir fátæktarmörkum. Í norðurhlutanum búa 35 milljónir manna og er helmingur þeirra undir fátæktarmörkum.

Suðurhlutinn býr hins vegar svo vel að þar eru miklar olíuauðlindir í jörðu. Ágreiningur um olíuna gæti sem hægast orðið til þess að borgarastyrjöld brjótist út að nýju milli norður- og suðurhlutans þótt al-Bashir forseti hafi heitið því að virða niðurstöður kosninganna.

Bashir var yfirmaður í her landsins árið 1998 þegar hann gerði ásamt félögum sínum í hernum uppreisn gegn þáverandi forsætisráðherra. Hann hefur verið ákærður af Alþjóðlega sakadómstólnum í Haag fyrir þjóðarmorð, stríðsglæpi og glæpi gegn mannkyni vegna framferðis lausahers á vegum stjórnarinnar gegn íbúum í hinu stríðshrjáða Darfúrhéraði undanfarin ár, þar sem blóðug borgarastyrjöld braust út um svipað leyti og ró var að færast yfir í Suður-Súdan.

Darfúrhérað tilheyrir eftir sem áður norðurhluta landsins og staða þess breytist ekkert þótt stofnað verði sjálfstætt ríki í Suður-Súdan, þar sem norðurhlutinn verður áfram undir stjórn Omars al-Bashir.

Nærri fjórar milljónir hafa undan­farna mánuði skráð sig á kjörskrá fyrir kosningarnar. Kjörgögnum hefur verið dreift á meira en 2.600 kjörstaði í höfuðborginni Júba, smærri borgum og þorpum og allt út í afskekktar kofaþyrpingar hirðingja sem engir vegir liggja til. Ljóst þykir að sumir kjósendur þurfa samt að ganga nokkurra klukkutíma leið til að komast á kjörstað.

Mikil herferð hefur verið í gangi til að kynna íbúum í suðrinu kosningarnar og um hvað þær snúast. Helstu leiðtogar og jafnvel embættismenn í Suður-Súdan hafa meðal annars tekið upp á því að heilsast með því að rétta upp hendur og smella saman lófum í staðinn fyrir að takast í hendur, allt í því skyni að vekja athygli á merkingu myndanna á kjörseðlinum.

Atkvæðagreiðslunni lýkur 15. janúar og verða atkvæði talin á hverjum kjörstað. Útkoman fyrir hvern kjörstað verður síðan birt jafnóðum á netinu, en ekki er reiknað með endanlegum heildartölum fyrr en í lok janúar.

Sjálfstæði Suður-Súdans getur tekið gildi strax 9. júlí þegar friðarsamkomulagið frá 2005 rennur út, en áður þarf að ná samkomulagi um skiptingu olíutekna, endanleg landamæri og ýmis réttindi íbúanna.