Nýtt líf fyrir munaðarlausa risa

Margir af fílskálfunum sem koma á munaðarleysingjahælið í Naíróbí í Kenía eiga það sameiginlegt að hafa horft á veiðiþjófa murka lífið úr mæðrum sínum. Eftirspurnin eftir fílabeini er mikil þrátt fyrir að alþjóðlegt bann á verslun með fílabein hafi verið sett á fyrir ríflega aldarfjórðungi.

Heppnustu kálfarnir finnast á lífi, og eru fluttir á munaðarleysingjahæli í útjaðri þjóðgarðsins í Naíróbí, höfuðborg Kenía. Munaðarleysingjahælið er starfrækt af David Sheldrick-dýraverndunarsjóðnum, og hefur á þremur áratugum alið upp ríflega 100 kálfa og hjálpað þeim að finna heppilega fílahjörð til að eyða ævinni með í risavöxnum þjóðgörðum Kenía.

Í dag eru fjórtán fílar undir þriggja ára aldri á munaðarleysingjahælinu í Naíróbí. Þar búa þeir með átján fílahirðum, sem ganga þeim í móðurstað. Fílahirðarnir búa og starfa með fílunum, og sinna þeim allan sólarhringinn. Helmingurinn sefur með fílunum á nóttunni, og hinn helmingurinn sinnir þeim á daginn.

Fílahirðarnir verða fjölskylda kálfanna. Í náttúrunni er það samvinnuverkefni allrar fílahjarðarinnar að ala upp ungviðið, og fílahirðarnir verða að ganga í störf allra fullorðnu fílanna ef kálfarnir eiga að braggast. Það er nefnilega síst mikilvægara fyrir kálfana að finna fyrir ást og hlýju frá þessum mannlegu foreldrum sínum en að fá nóg að bíta og brenna.

Þrettán af fjórtán kálfum virðast lífsglaðir og ánægðir þegar blaðamaður lítur í heimsókn, en einn sker sig úr. Kihari heldur sig í ákveðinni fjarlægð frá hinum fílunum og tekur ekki þátt í leiknum. Fílahirðarnir útskýra að stutt sé síðan Kihari kom á munaðarleysingjahælið, og hún sé enn afar stressuð. Mögulega er hún ein af óheppnu kálfunum sem horfðu á veiðiþjófa drepa móður sína.

Fílar fá ekki skögultennurnar eftirsóttu fyrr en um eins árs aldurinn, og því drepa veiðiþjófar yfirleitt ekki kálfana. Tveir af munaðarleysingjunum bera þó ör eftir vopn veiðiþjófa. Annar fékk ör í hálsinn, og hinn var stunginn með spjóti í höfuðið.

Drekka 50 lítra af mjólk á dagFílar undir þriggja ára aldri eru enn algerlega háðir móðurmjólkinni, þótt þeir fari smátt og smátt að narta í laufblöð og gras eins og eldri fílarnir. Hver kálfur þarf að drekka á þriggja tíma fresti allan sólarhringinn. Þeir elstu drekka sex lítra í hvert skipti, eða tæplega 50 lítra af mjólk á dag úr risavöxnum mjólkurpelum.

Stjórnendur munaðarleysingjahælisins reyna eins og hægt er að halda þessum stóru en barnungu skjólstæðingum sínum frá almenningi. Þeir gera þó undantekningu í klukkutíma í hádeginu á hverjum degi, þar sem forvitnir gestir fá að fylgjast með þegar hungraðir kálfarnir fá mjólkursopann sinn.

Ásóknin í að fylgjast með þessum ferfættu trúðum er skiljanlega mikil, og skila heimsóknirnar mikilvægum tekjum. Fílarnir fara enda á kostum fyrir gestina. Auk þess að þamba úr mjólkurpelunum sínum á mettíma fá þeir sér oft drullubað, sulla í vatni og leika sér jafnvel í fótbolta þegar vel liggur á þeim. Þeir frökkustu virðast jafnvel forvitnari um gestina en þeir eru um fílana.

Stærstum hluta dagsins eyða fílarnir í skógi vöxnum þjóðgarðinum ásamt fílahirðunum. Þar rölta þeir um, éta lauf og gras og leika sér.

Þegar kálfarnir ná þriggja ára aldri eru þeir fluttir í Tsavo-þjóðgarðinn í Suður-Kenía. Þar fær almenningur ekki lengur að heimsækja fílana, heldur fá þeir aðeins að umgangast fílahirðana.

Í Tsavo hitta þeir svo í fyrsta skipti villta fíla. Ólíkt mörgum öðrum dýrategundum eru fílar forvitnir um fíla sem ekki eru í þeirra hópi, og í mörgum tilvikum eru þeir meira en tilbúnir að vingast við nýja fíla og taka við þeim í sinn hóp.

Eignast vini og taka stökkiðHjá fílunum munaðarlausu tekur nú við margra ára ferli þar sem þeir aðlagast lífinu í þjóðgarðinum á daginn, en sofa í skýlum á næturnar. Smátt og smátt fara þeir að gista úti á næturnar, og eignast vini í fílahjörðunum í nágrenninu.

Á endanum ákveða fílarnir svo að taka stökkið og ganga til liðs við ákjósanlega fílahjörð, oft í kringum tíu ára aldurinn, þótt það sé afar misjafnt eftir einstaklingum.

Yfir 100 fílar hafa fengið nýtt líf með þessum hætti á þeim tæplega þremur áratugum sem munaðarleysingjahælið hefur verið starfrækt. Starfsfólkið er sérlega stolt af þeim kúm sem hafa þegar eignast afkvæmi í þjóðgarðinum, og sérstaklega þó þeim sem leiða í dag sína eigin fílahjörð.

Fílarnir gleyma samt engu, og flestir þeirra sem ólust upp meðal mannfólksins líta í heimsókn á nokkurra ára fresti til að kanna hvernig fílahirðarnir sem gengu þeim í móðurstað hafa það.