Stjórnarmenn bera ríka ábyrgð

Fordæmi eru fyrir því að stjórnarmenn sæti ábyrgð vegna lögbrota sem framin eru í starfsemi hlutafélaga sem þeir stýra. Hæstiréttur hefur nokkrum sinnum komist að slíkri niðurstöðu þrátt fyrir að ekki hafi verið sýnt fram á að stjórnarmennirnir hafi sjálfir framkvæmt brotin. Hins vegar hefur réttinum þótt sem þeim hafi mátt vera kunnugt um þau, sérstaklega þegar brotin stóðu lengi yfir. Margir þeirra sem sátu í stjórnum olíufélaganna á tímum verðsamráðs hafa sagst grunlausir um að ekki væri allt með felldu í rekstri félaganna. Samkeppnisráð telur að samráð olíufélaganna hafi staðið samfellt frá árinu 1993 til 2001. Samkvæmt 68. grein hlutafélagalaga er gerð krafa um að stjórnarmenn séu með á nótunum í rekstrinum. Þá ber þeim að afla sér vitneskju um rekstur þess og að annast um að starfsemin sé í réttu og góðu horfi. Dæmi um að Hæstiréttur leggi þessi ákvæði til grundvallar er dómur frá árinu 1999 þar sem stjórnarmenn í útgerðarfélagi voru dæmdir til skaðabótaábyrgðar vegna brota á lögum, þrátt fyrir að þeir hafi borið við vankunnáttu. Í dóminum kemur fram að það dugi ekki stjórnarmönnum að bera fyrir sig ókunnugleika í rekstri félagsins eða á þeirri löggjöf sem gildir um starfsemi þess. Í dómi Hæstaréttar frá árinu 1963 í máli Íslenska steinolíuhlutafélagsins er einnig kveðið á um ábyrgð stjórnarmanna. Þeir voru dæmdir refsiábyrgir þrátt fyrir að forstjóri félagsins hafi einn verið fundinn sekur um tollalagabrot. Um þátt stjórnarmanna sagði í dómnum að ekkert hefði komið fram sem benti til þess að þeir hafi átt þátt í lögbrotum. Þeir hafi hins vegar verið í fyrirsvari fyrir félagið og því verði að gera kröfu til þeirra að þeir hafi eftirlit með rekstri félagsins í meginefnum. Ólöglegur innflutningur hafi farið fram að staðaldri um langan tíma, ekki síst þar sem skorti eftirlit af hendi stjórnarmanna og því bæru þeir ábyrgð. Refsimál hefur aldrei verið höfðað vegna brota á samkeppnislögum og ríkissaksóknari á eftir að taka ákvörðun um hvort einstaklingar verða ákærðir vegna verðsamráðs olíufélaganna. Rannsókn Ríkislögreglustjóra á þeim stendur yfir.