Árið sem skytturnar fjórar kvöddu

„Hugsið ykkur hvað þessir meistarar og vinir okkar hafa gefið okkur mikið og glatt okkur og huggað,“ sagði Ólafur Páll Gunnarsson útvarpsmaður í gær. Hann var meðal fjölmargra sem gátu ekki hjá því komist að leggja orð í belg við brotthvarf fjórða meistarans.

Brautryðjandinn

Gunnar Þórðarson fæddist á Hólmavík árið 1945, ólst upp í Keflavík og var kornungur þegar hann var kominn í hljómsveit Guðmundar Ingólfssonar eða aðeins 18 ára gamall. Þegar sú sveit lagðist af haustið 1963 átti Gunnar frumkvæði að stofnun Hljóma sem sótti meðal annars innblástur til Bítlanna.

Gunnar samdi „Fyrsta kossinn“ og „Bláu augun þín“ sem komu út á fyrstu plötu sveitarinnar. Bæði slógu rækilega í gegn og gerðu Hljóma að einni vinsælustu hljómsveit landsins.

Þegar Hljómar liðuðust í sundur varð til Trúbrot, hippasveit sem bar sterk höfundareinkenni þess tíma. Síðar starfaði Gunnar með Ríó tríóinu og var svo einn af stofnendum Ðe Lónlí Blú Bojs um miðjan áttunda áratuginn.

Á löngum ferli samdi Gunnar fleiri hundruð laga sem landsmenn hafa sungið við hin ýmsu tilefni: Gaggó Vest, Vetrarsól, Þitt fyrsta bros og lengi mætti telja. Á síðari árum sneri hann sér einnig að tónsmíðum fyrir kvikmyndir og sjónvarp, verk fyrir sinfóníuhljómsveit og óperuna Ragnheiði sem sló rækilega í gegn.

Gunnar átti við veikindi að stríða síðustu ár og barðist við Parkinsonsveiki. Hann hélt þó ótrauður áfram að semja tónlist. Hann lést 81 árs að aldri, aðeins fáeinum mánuðum eftir að hafa fylgt vini sínum og samstarfsmanni til margra ára, Björgvini Halldórssyni, til grafar.

Röddin

Fáir íslenskir söngvarar hafa verið jafn samofnir dægurtónlist þjóðarinnar og Björgvin Halldórsson, oftast kallaður Bó. Hann söng með fjölda sveita á ferlinum og má nefna  Ævintýri, Brimkló, HLH-flokknum og, líkt og áður er nefnt, Ðe Lónlí Blú Bojs ásamt Gunnari Þórðarsyni, Engilbert Jensen og Rúnari Júlíussyni.

Björgvin flutti og hljóðritaði fjölda sígildra laga sem lifa enn í dag. Hann var á meðal þeirra sem gerðu íslenskar útgáfur af þekktum erlendum slögurum, stundum ítölskum, með góðum árangri. Hann er eini Eurovision-farinn í hópnum en árið 1995 var hann fulltrúi Íslands með lagið Núna.  Svala dóttir hans fetaði í fótspor hans árið 2017 með laginu Paper. Þau eru einu feðgin íslenskrar Eurovision-sögu sem hafa verið fulltrúar Íslands í keppninni.

Utan sönglistarinnar var Björgvin einnig þekktur sem þulur og var um árabil rödd Stöðvar 2. Hver einustu jól um langt skeið stóð hann fyrir tónleikunum Jólagestir Björgvins, sem urðu fastur liður í jólahaldi margra íslenskra fjölskyldna.

Við útför hans í Hallgrímskirkju komu saman forseti Íslands, ráðherrar og fjöldi tónlistarmanna til að kveðja einn ástsælasta listamann þjóðarinnar. Bein útsending var frá jarðarförinni á Sýn og Vísi þar sem þúsundir fylgdust með.

Orðsins meistari

Magnús Þór Jónsson, betur þekktur sem Megas, var af öðrum toga en félagar hans þrír sem hér eru nefndir. Hann var bæði tónlistarmaður, rithöfundur og myndlistarmaður en líka einn áhrifamesti textahöfundur íslenskrar tungu. Hann fæddist í Reykjavík árið 1945, sonur skáldkonunnar Þórunnar Elfu Magnúsdóttur, og ólst upp við bókmenntir og myndlist ekki síður en tónlist. Hann nam þjóðháttafræði í Osló og útskrifaðist síðar frá Myndlista- og handíðaskóla Íslands.

Megas sótti innblástur víða en helst má nefna Nóbelsskáldið Halldór Laxness, Elvis Presley og síðar Bob Dylan, sem Megas gerði meðal annars útvarpsþætti um. Sjálfur varð Megas meðal afkastamestu og djörfustu höfunda íslenskrar dægurlagasögu, þekktur fyrir textasmíð sem gekk oft þvert á það sem tíðkaðist, og fyrir að ögra viðteknum hugmyndum um hvað mætti yrkja um í dægurlagi. Meira að segja Jónas Hallgrímsson fékk að kenna á því í textum Megasar.

Þekktustu lög Megasar eru líklega Tvær stjörnur, Spáðu í mig og Ragnheiður biskupsdóttir en katalógurinn er slíkur að áframhaldandi upptalningu myndi seint ljúka.

Hann hlaut heiðurslaun listamanna árið 2003 og verðlaun Jónasar Hallgrímssonar fyrir framlag sitt til varðveislu íslenskrar tungu. Þar var ekki síst horft til magnaðra textasmíða Megasar. 

Megas lést á hjúkrunarheimilinu Grund í byrjun júlí, 81 árs að aldri, en hann hafði verið íbúi á hjúkrunarheimilinu árin á undan.

Gleðibankinn

Magnús Eiríksson fæddist í Reykjavík árið 1945 og var einn afkastamesti laga- og textahöfundur landsins. Hann hóf feril sinn sextán ára gamall með E.M. sextett árið 1961 og lék síðar með ýmsum sveitum, þar á meðal bítlasveitinni Pónik. Þekktastur varð hann þó fyrir hljómsveit sína Mannakorn, þar sem hann samdi hvern slagarann á fætur öðrum og síðar fyrir samstarf sitt við KK. Saman gáfu þeir út nokkrar plötur.

Meðal þekktustu laga Magnúsar má nefna Braggablús, Göngum yfir brúna, Ég er á leiðinni, Samferða og fjölmörg fleiri sem hafa orðið órjúfanlegur hluti af íslenskri dægurlagaflóru. Hans þekktasta framlag til tónlistarsögunnar er þó ef til vill að hafa samið Gleðibankann, fyrsta íslenska framlagið til Eurovision-söngvakeppninnar árið 1986.

Magnús var jafnframt einn af stofnendum og fyrsti formaður Félags tónskálda og textahöfunda, og gegndi formennsku í STEF um árabil. Hann hlaut heiðursverðlaun Íslensku tónlistarverðlaunanna 1999 og fálkaorðuna árið 2014. Magnús lést í janúar 2026, 80 ára að aldri.

Lögin lifa um ókomna tíð

Íslenskt samfélag er fátækara við brotthvarf þessara goðsagna í íslenskri tónlist og missirinn er mikill á skömmum tíma eða rúmu hálfu ári. Lög þeirra mun þó lifa um ókomna tíð og forvitnilegt fyrir yngri kynslóðir að kynna sér höfundaverk þeirra. Þar er marga gimsteina að finna utan þeirra sem reglulega heyrast í útvarpinu eða í partýjum.

Það er ef til vill besti mælikvarðinn á stærð fjórmenninganna að verk þeirra eru fyrir löngu hætt að vera „lög eftir Gunna Þórðar“ eða „texti eftir Megas“. Þau eru einfaldlega slagarar sem kynslóð eftir kynslóð syngur ósjálfrátt, oftast án þess að velta fyrir sér hver samdi eða syngur heldur bara íslensk lög sem fólk kemst ekki hjá því að heyra, læra og syngja.