Milljónum ríkari í Evrulandi

Íslendingur sem tók húsnæðislán árið 2005 - væri fimmtán milljónum ríkari í dag ef honum hefðu boðist meðalvextir á slíkum lánum í Evruríkjunum. Þetta sýnir ný reiknivél Evrópusinna á www.jaisland.is. Ekki eru þó allir á einu máli um hvort reiknivélin gefur rétta mynd.

Evrópusinnar hafa haldið því fram að umtalsvert hagstæðara yrði fyrir Íslendinga að taka húsnæðislán ef þjóðin gengur í Evrópusambandið og tekur upp evru. Þeir halda því fram að þegar Íslendingur kaupir hús, borgi hann í raun til baka 2,5 hús. Sá sem búi í evruríki greiði hins vegar 1,5 hús til baka. Þá muni verðtryggingin gufa upp - enda hafi fáir í Evrópusambandinu heyrt um það fyrirbæri. Andstæðingar inngöngu telja málið ekki svo einfalt.

Regnhlífasamtökin sem halda úti heimasíðunni www.jaisland.is hafa sett í loftið reiknivél þar sem fólk getur slegið inn sitt eigið íslenska krónulán og fengið uppgefið hver staðan á því væri hefði viðkomandi tekið lánið á meðalvöxtum í evruríkjum.

Fréttastofa skoðaði 20,5 milljóna króna lán sem tekið var í mars 2005 á 4,15% vöxtum. Samkvæmt reiknivélinni voru meðalvextir í evruríkjunum þá 3,81%.

Munurinn er sláandi ef marka má þær forsendur sem samtökin gefa sér í reiknivélinni. Af íslenska láninu er búið að greiða um 10 milljónir króna - en í dag stendur skuldin í 31 milljón. Hefði lánið verið með meðal evruvöxtum, væri búið að greiða heldur minna í afborganir, eða 8,9 milljónir - og skuldin hefði lækkað niður í 16,8 milljónir.

Samanlagður munur á afborgunum og eftirstöðvum er því hvorki meira né minna en 15,3 milljónir króna. Miðað við þessar forsendur hefði því verið helmingi hagstæðara fyrir Íslendinginn að fá lán í evruríki.

Fréttastofa bar reiknivélina og forsendur hennar undir Benedikt Jóhannesson, stærðfræðing og Evrópusinna, og Frosta Sigurjónsson, rekstrarhagfræðing og andstæðing aðildar. Benedikt segir reiknivélina marktæka. Frosti er ekki jafn viss. „Ég veit ekki hvort þetta er áróður en mér finnst að það mætti setja hlutina í stærra samhengi," segir Frosti. „Þýðir þetta að ef við myndum ganga í Evrópusambandið þá færi minni hluti af ráðstöfunartekjum heimilanna í að kaupa húsnæði? Það væri mjög gott að taka inn í reiknivélina hvað fasteignaverð hefur hrapað á þessum markaði sem er verið að miða við og hvað laun hafa lækkað mikið. Vegna þess að hérna á Íslandi hefur fasteignaverð þó staðið í stað eða lækkað um svona 4% frá því það stóð hæst í bólunni og laun hafa ekki lækkað."

Þá telur hann ákveðna skekkju vera í forsendum reiknivélarinnar en þar kemur fram að miðað er við ársmeðaltal húsnæðisvaxta í evrulöndum, vegið eftir landsframleiðslu landanna. „Þar er þá Þýskaland langstærst og þar eru allra lægstu fasteignavextir."

Benedikt segir að því fylgi ævinlega áhættuálag að vera með lítinn gjaldmiðil eins og krónuna. Það álag sé að minnsta kosti tvö prósentustig. „Það er eitthvað sem við verðum bara að borga ef við viljum vera með þá sérvisku að vera með íslenskan gjaldmiðil."

Frosti samsinnir því að greiða þurfi slíkt áhættuálag. „Það er alveg rétt en ég myndi frekar segja að lítið hagkerfi bæri áhættuálag, hvaða mynt sem við værum með. Þannig að jafnvel þótt við tækjum upp kanadadollar eða evru þá myndi enginn banki treysta sér til að lána inn í þetta litla hagkerfi." Frosti telur það samt ekki náttúrulögmál að vextir á Íslandi séu hærri en að meðaltali í Evrópusambandinu.

Benedikt segir að lokum: „Þetta gengur alls ekkert upp að Íslendingar þurfi alltaf að borga miklu meira en fólk þarf að gera í löndunum í kringum okkur. Það gengur ekki upp að hér sé alltaf hærri verðbólga heldur en erlendis og að menn séu hér að borga hærri raunvexti heldur en erlendis. Það er það sem við erum að koma til skila."

Frosti er hjartanlega ósammála því að íslenskir skuldarar væru betur settur með evru en krónu. „Ef við viljum lægri vexti á húsnæðislán þá þurfum við að sýna bönkunum meira aðhald. Við eigum að halda áfram á þeirri braut að sýna ráðdeild, þá munu vextir lækka hjá okkur öllum, en ekki með því að hlaupa undir pilsfald Evrópusambandsins."