Skilur eftir sig velferðarkerfi í molum

Einn nafntogaðasti einræðisherra í heimi, forseti Túrkmenistans, lést úr hjartaáfalli í nótt, 66 ára að aldri. Þar með lýkur, í Mið-Asíuríkinu, einni taumlausustu sjálfsdýrkun sem um getur í seinni tíð. Þó er ekki víst hvort þegnar hans fái til baka þau mannréttindi sem þeir hafa farið á mis við í valdatíð hans.

Saparmurat Niyazov bauð þegnum sínum ávallt að kalla sig Túrkmenbashi, eða föður allra Túrkmena, og hafði veitt sjálfum sér lífstíðar forsetatign. Hann var frægur að endemum fyrir sjálfsdýrkun og framúrstefnulegar hugmyndir sem brosað var að úr fjarlægð. Myndir og styttur af honum eru hvarvetna í landinu, að sögn Niyazovs fannst honum þó sjálfum ekki eftirsóknarvert að sjá andlit sitt alls staðar, heldur væri það fólkið sem krefst þess.

Hörð gagnrýni mannréttindasamtaka á hendur honum hefur hins vegar aðallega beinst að brotum á mannréttindum og tjáningarfrelsi á borð við að loka öllum sjúkrahúsum á landsbyggðinni sem og öllum bókasöfnum á landsbyggðinni á þeirri forsendu að Túrkmenar lesi ekki. Þá ákvað hann að kennaralaun myndu lækka niður í lágmarkslaun nema kennarar skrifuðu lofgrein um forsetann og birtu í öðru af tveimur dagblöðum.

Búið er að útnefna arftaka hans til bráðabirgða, varaforsætisráðherra landsins Kurbanguly Berdymukhamedov stjórnar landinu í bili. Ekki er hins vegar víst að úrbætur verði í landinu með nýjum leiðtoga, þar sem tilkynnt hefur verið að ekki verði stefnubreyting frá stefnu Túrkmenbashis. Gullstytturnar standa áfram og ljóðabækur Túrkmenbashis eru til á hverju heimili, en arfleifð Túrkmenbashis er, að mati stjórnmálaskýrenda, fyrst og fremst velferðarkerfi í molum.