„Ég var mjög hugsi yfir þessu excel-skjali“

Sigríður Á. Andersen, dómsmálaráðherra, segir að það hafi aldrei hvarflað að sér að dómnefnd um hæfi umsækjenda um embætti dómara við Landsrétt myndi komast að þeirri niðurstöðu að akkúrat 15 einstaklingar væru hæfastir í þær 15 stöður sem skipa þurfti við dóminn.

Ráðherra segist hafa verið „mjög hugsi“ yfir excel-skjali sem dómnefndin lagði til grundvallar niðurstöðu sinni þar sem um mjög hlutlægt mat hafi verið að ræða þar sem umsækjendum voru gefnar einkunnir í þeim þáttum sem mat nefndarinnar skyldi byggt á.

Þá sé það „klárlega“ svo að Alþingi beri ábyrgð á skipuninni þar sem þingið hafi samþykkt tillögu hennar um skipun dómara en Sigríði var skylt samkvæmt bráðabirgðaákvæði í lögum um dómstóla að leggja tillöguna fyrir þingið, hvort sem hún myndi breyta tillögu dómnefndarinnar eða ekki.

Þetta kom fram á opnum fundi Sigríðar með stjórnskipunar-og eftirlitsnefnd Alþingis sem nú stendur. Þar svarar Sigríður fyrir verklag og ákvarðanir sínar við skipan dómara í Landsrétt. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu í desember að ráðherrann hefði brotið stjórnsýslulög við skipunina þar sem ráðherra hefði ekki rannsakað málið nægilega vel.

Spurði hvort einkunnagjöfin væri heppilegasti mælikvarðinn

Ráðherra lýsti því á fundinum í morgun að hún hefði rætt við formann nefndarinnar, Gunnlaug Claessen, þegar nefndinni skilaði drögum að umsögn sinni með nöfnum þeirra 15 einstaklinga sem hún mat hæfasta. Sigríður sagði Gunnlaug hafa lýst því fyrir henni hvernig nefndin hefði tekið viðtöl við umsækjendur og hvernig málið hefði verið unnið í nefndinni.

„Mönnum er gefin einkunn og mér er sýnt einkunnaspjald eða excel-skjal og þessu er lýst sem mjög hlutlægu mati og ég skynja það að það hafi fram mjög hlutlægt mat á umsækjendum. Ég spurði hvort að þetta væri heppilegasti mælikvarðinn á hæfi umsækjenda sem er með svona rosalega hlutlægum hætti,“ sagði Sigríður og bætti við að einkunnagjöfin væri þannig að hún vekti spurningar. Þannig fengi einn umsækjandi einkunnina 10 fyrir menntun á meðan annar fengi 1 þrátt fyrir að hann uppfyllti að öðru leyti þau skilyrði sem snúa að menntun vegna starfsins.

Eftir að drögin að umsögn lágu fyrir fengu umsækjendur viku til andmæla en nefndin gerði enga breytingu á tillögu sinni þrátt fyrir andmæli ýmissa umsækjenda.

Var ljóst að tillaga nefndarinnar yrði aldrei samþykkt óbreytt á þingi

Sigríður lýsti þá næsta skrefi sínu, í ljósi þess að hún þyrfti að leggja tillöguna fyrir Alþingi, hvort sem hún myndi fara eftir tillögu nefndarinnar eða ekki.

„Ákvörðunarvaldið er klárlega í höndum Alþingis þannig að ég ræddi við formenn allra flokka því ég vildi heyra sjónarmið þeirra um þennan lista [dómnefndarinnar]. Ég heyrði alls konar sjónarmið en það sem stóð upp úr var það að mér var alveg ljóst að þessi listi yrði aldrei samþykktur óbreyttur hér á þinginu.“

Ráðherra fór því að skoða málið.

„Ég hlustaði á sjónarmið formanna flokka, fór yfir andmælin og skoðaði þetta heildstætt. Ég var mjög hugsi yfir þessu excel-skjali og þessu gríðarlega hlutlæga mati sem var lagt til grundvallar og hafði greinilega ekki alltaf verið lagt til grundvallar [við skipan dómara],“ sagði Sgiríður og benti á að afar lítill munur hefði verið á þeim sem dómnefndin mat 15. hæfasta og 16. hæfasta.

Þá vakti ráðherra jafnframt athygli á því að nefndin tók það sérstaklega fram í umsögn sinni að hún gerði ekki upp á milli þeirra 15 sem hún gerði tillögu um að yrðu skipaðir. Nefndin sjálf byggði því ekki á skorblaðinu við mat á því hver væri hæfastur, næsthæfastur og svo koll af kolli.

„Ég nefni þetta því það hefur verið umræða um það að ráðherra hafi tekin einhvern úr einhverju sæti og sett annan úr einhverju öðru sæti en nefndin sjálf leit ekki á þetta sem sæti,“ sagði Sigríður.

„Þingið var í stakk búið til að hafna tillögu minni eða samþykkja“

Hún vék síðan að rannsóknarreglunum og rannsóknarskyldu sinni og nefndi að hún hefði aðeins haft tvær vikur til að vinna málið ef hún vildi breyta tillögu nefndarinnar. Sigríður sagði að henni hefði verið alveg ljóst að rannsóknarreglur stjórnsýslulaga giltu um öll störf ráðherra og ættu líka við í þessu máli. Þess vegna ræddi hún við formenn allra flokka, fór yfir andmæli, umsóknir og öll önnur gögn málsins auk þess sem hún taldi rétt og skylt að byggja á vinnu nefndarinnar.

Sigríður sagði að túlka yrði rannsóknarregluna í ljósi aðstæðna. Það að ráðherra hefði aðeins tvær vikur til að fara yfir málið segði mikið um það hversu mikil rannsóknarskylda væri lögð á herðar ráðherra.

„Líka það að þingið fer með ákvörðunarvaldið og þingið var í stakk búið til að hafna tillögu minni eða samþykkja.“

Ráðherra ákvað á endanum að dómarareynsla fengi meira vægi þegar hún mat umsækjendur og lagði þá umsækjendur sem höfðu áratuga athugasemdalausa dómarareynslu að jöfnu við þá 15 sem dómnefndin mat hæfasta. Þá voru 24 umsækjendur orðnir hæfastir til starfans og úr þeim hópi valdi ráðherra þá sem hún gerði tillögu um til þingsins.

Ekki heyrt því haldið fram að þetta væri ómálefnalegt

„Ég hef ekki heyrt því haldið fram að þetta sé ómálefnalegt heldur lágu málefnaleg sjónarmið að baki. Að mínu mati skoðaði ég málið eins og hægt var og gerði þessa tillögu,“ sagði Sigríður í framsögu sinni á fundi stjórnskipunar-og eftirlitsnefndar í morgun en nefndarmenn fengu svo tækifæri til að spyrja ráðherra nánar út í málið.

Helga Vala Helgadóttir, formaður nefndarinnar og þingmaður Samfylkingarinnar, spurði þannig ráðherra hvort það væri enn hennar skoðun að Alþingi bæri ábyrgð á skipuninni en því var haldið fram í málsvörn ríkisins fyrir dómstólum að málaferlin ættu ekki að beinast að ráðherra heldur þinginu.

„Já, það er ekki bara mín skoðun heldur kemur fram í Stjórnskipunarrétti Bjargar Thorarensen að Alþingi hefur ákvörðunarvaldið. [...] Alþingi klárlega ber ábyrgðina á skipuninni og þingið hefði getað gert hvað sem er,“ svaraði ráðherra.