Stjórnunarkostnaður tekur stóran hluta tekna

Stjórnunarkostnaður og skrifstofuhald minni sveitarfélaga nær allt að 40% af heildar útsvarstekjum. Kostnaður 74 sveitarfélaga var 8,2 milljarðar króna, samkvæmt nýjustu skilum ársreikninga.

Karl Björnsson, framkvæmdastjóri Sambands íslenskra sveitarfélaga, leggur ekki mat á hvort stjórnunarkostnaður sveitarfélaga á Íslandi sé óeðlilega hár í samhengi við um 220 milljarða tekjur. Hann segir að reynslan sýni hins vegar að sameiningar sveitarfélaga skili verulegum sparnaði í yfirstjórn þeirra. Sá sparnaður sé aftur nýttur til að jafna þjónustuna á milli byggðakjarna og oft skili það ávinningi fyrir íbúa.

Karl bendir jafnframt á að öll sveitarfélög á Íslandi hafi á undanförnum árum unnið af kappi við hagræðingu, sem ekki kom til af góðu. Sérstaklega hafi verið litið til yfirstjórnunar sveitarfélaganna í því sambandi. „Þetta á við alls staðar. Af hverju sameinast fyrirtæki? Menn líta til hagkvæmni stærðarinnar þar eins og innan sveitarfélaganna,“ segir Karl og bætir við að þó verði að hafa í huga önnur rök eins og þau tilfinningalegu sem rík eru víða og vinna gegn sameiningahugmyndum.

Karl segir litla hreyfingu vera í frekari sameiningum sveitarfélaga, en fyrir árið 2007 gengu menn myndarlega til verka og hafði sveitarfélögum fækkað úr 105 í 79 árin á undan. Þau eru í dag 74, eins og áður sagði.

En þarf ekki að þvinga frekari sameiningar fram, og hafa að viðmiði þúsund manns hið minnsta eins og talað hefur verið um.

Karl segir það skýra afstöðu Sambands sveitarfélaga að ákvörðun um sameiningar fari fram samkvæmt vilja íbúanna. „Hér kemur ekki til greina lagasetning eða fyrirskipun að ofan. Sú afstaða kemur fram í sameiginlegri stefnumörkun sveitarstjórnarmanna sem samþykkt hefur verið ítrekað á landsþingum þeirra.“

Rætt hefur verið um að nauðsynlegt að sameina minnstu sveitarfélögin, einfaldlega svo þau séu í stakk búin til að axla verkefni sem nú eru á ábyrgð ríkisins. Hefur kjörtalan fyrir Ísland verið nefnd á milli 30 og 40 sveitarfélög en áður var talan 17 mikið í umræðunni. Á þetta hefur t.d. Halldór Halldórsson, formaður Sambands sveitarfélaga, bent.

Önnur rök fyrir sameiningum sveitarfélaga er að gera fleiri þeirra sjálfbær. Skrifstofuhald er allt að 40% útsvarstekna hjá þeim fámennustu. Hins vegar hafa þau sömu jafnframt mestan hluta tekna sinna frá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, svo hlutfall af útsvarstekjum segir bara hálfa söguna. Eitt af hverjum fjórum sveitarfélögum á Íslandi hefur yfir 40% af tekjum sínum frá sjóðnum og einstök sveitarfélög fá allt að 70% af tekjum sínum úr sjóðnum.