Andstæðingarnir búa sjálfir í manngerðasta umhverfinu

„Það sem mér fannst sárast er að fólk var ekki tilbúið margt hvert til að setja sig inn í aðstæður okkar hérna fyrir austan," sagði Smári Geirsson, framhaldsskólakennari í Neskaupstað og fyrrverandi forseti bæjarstjórnar Fjarðabyggðar, í þættinum „Um land allt" á Stöð 2 í kvöld.

Smári rifjaði þar upp átökin um Kárahnjúkavirkjun og álverið á Reyðarfirði fyrir áratug. Í þættinum var einnig fjallað um verkefni sem Smári vinnur að um þessar mundir, sem er að skrifa sögu hvalveiða við Ísland. Farið var inn í Hellisfjörð en þar var ein þrettán hvalveiðistöðva sem Norðmenn ráku á Íslandi á árunum 1883 til 1915.

Smári lýsti meðal annars aðkasti og óþægilegum hótunum sem hann varð fyrir þegar hann leiddi baráttu Austfirðinga.

„Menn töldu það að menn væru hér fyrst og fremst að eyðileggja landið, menga og skemma. Staðreyndin er hins vegar sú að þetta var samfélagslega séð mjög nauðsynlegt. Við höfðum horft upp á það að fólki fækkaði hér mjög. Verð á fasteignum hrapaði. Hér var ekkert byggt. Stærra íbúðarhúsnæði var nánast óseljanlegt. Auðvitað vill enginn búa í svona samfélagi," sagði Smári.

Framkvæmdirnar hefðu hins vegar snúið þessari þróun við.

„Hér hefur fólki fjölgað, á áhrifasvæði álversins er liðlega eittþúsund íbúum fleira en var þá. Og það er einstakt fyrir svæði úti á landi. Menn verða að horfast í augu við það."

Smári velti því fyrir sér hversvegna það fólk sem harðast andmælti framkvæmdum úti á landi kjósi yfirleitt sjálft helst að búa á Reykjavíkursvæðinu.

„Það geti ekki ekki hugsað sér að búa annars staðar í landinu en þar sem allt væri manngerðast, allt steinsteypt, allt malbikað, umferðin þvílík að það væri engu lagi líkt. Þar vildu þeir helst vera, gætu ekki hugsað sér að vera annarsstaðar, en það væri mjög þægilegt að vera á móti öllum hugsanlegum framkvæmdum sem væru einhversstaðar langt í burtu."

Hann kveðst sannfærður um að ákvörðunin um álverið og virkjunina var rétt. Allar áætlanir um fjölda starfa hefðu staðist.

„Nú eru um það bil 500 störf í álverinu sjálfu og þau fyrirtæki sem hafa byggt sig upp á álverssvæðinu, og eru fyrst og fremst að þjónusta álverið, þar eru á milli 300 og 400 störf. Fyrir utan þetta eru auðvitað hin afleiddu störf úti í samfélaginu, sem birtast okkur víða.

Ég bara skora á fólk að velta því fyrir sér hvernig Austurland væri ef þetta hefði ekki átt sér stað."