Lítil von til þess að Guantanamo verði lokað í bráð

Guantanamo-fangelsið alræmda við samnefndan flóa á Kúbu varð tíu ára gamalt á miðvikudaginn. Við þessi tímamót eru fá merki þess að því verði lokað í bráð, þrátt fyrir að Barack Obama Bandaríkjaforseti hafi lýst því yfir fyrir tveimur árum að því yrði lokað innan árs.

Fyrstu fangarnir voru fluttir til Guantanamo-herstöðvarinnar á Kúbu 11. janúar 2002, sléttum fjórum mánuðum eftir árásirnar 11. september. Fangarnir voru settir í nokkurs konar búr utandyra og voru svo yfirheyrðir í trékofum. Guantanamo var og er herstöð og það hafði ekki gefist mikill tími í betri ráðstafanir. Fyrstu árin voru aðstæður mjög frumstæðar. Síðar voru aðstæður fanga bættar og nú hefur verið reist þar nokkuð nútímalegt og venjulegt fangelsi, þar sem fangar hafa flestir aðgang að sjónvarpi og tölvuleikjum. Fangelsisbyggingar eru á litlum hluta af þessari 115 ferkílómetra herstöð.

Bandarísk stjórnvöld hafa hafnað flestum ásökunum um að aðbúnaður hafi verið óviðunandi og fangar beittir ofbeldi, þrátt fyrir að margt renni stoðum undir þær ásakanir.

Fangarnir í Guantanamo

779 fangar hafa dvalist í fangelsinu á þessum tíu árum en flestir hafa verið fluttir í fangelsi í heimalöndum sínum eða sleppt úr haldi án ákæru. Aðeins sex hafa hingað til hlotið dóm. Þrátt fyrir að flestum föngum hafi verið sleppt í tíð George Bush er þar enn 171 fangi og engum hefur verið sleppt í rúmt ár.

Fangarnir sem eftir eru í þessu alræmda fangelsi efndu til hungur- og setuverkfalls í tilefni dagsins á miðvikudag, að sögn lögmanns nokkurra þeirra.

36 fangar í Guantanamo eiga enn mögulega yfir höfði sér að verða ákærðir fyrir stríðsglæpi, en þeirra á meðal er meintur höfuðpaur árásanna 11. september 2001, Khalid Sheikh Mohammed. 46 fangar eru í haldi vegna þess að Bandaríkjamenn hafa metið þá hættulega, en ljóst er að aldrei verður hægt að ákæra þá vegna skorts á sönnunum. Þá segjast Bandaríkjamenn vilja sleppa 32 föngum, en hafa ekki gert það enn. Að lokum eru í Guantanamo 57 menn frá Jemen, sem verða aldrei ákærðir og á að sleppa, en vegna upplausnarástands í heimalandi þeirra hefur þeim ekki verið sleppt, að sögn bandarískra stjórnvalda.

Sautján hermenn gæta hvers einasta fanga í fangelsinu og kostnaðurinn við fangelsið er gríðarlegur.

Mannréttindi brotinAf þessum tæplega átta hundruð föngum sem verið hafa í Guantanamo hafa bandarísk stjórnvöld aðeins metið fjórtán þeirra sem sérstaklega mikilvæga menn sem nauðsynlegt sé að dæma fyrr eða síðar. Flestir voru hins vegar lágt settir, og bjuggu ekki yfir neinum hernaðarupplýsingum. Samkvæmt gögnum frá stjórnvöldum sjálfum hafa 92 prósent þeirra aldrei barist fyrir Al-Kaída.

Leyniskjöl sem Wikileaks birti um fangelsið hafa sýnt fram á að hundruðum manna var haldið árum saman þar án dóms og laga. Margir höfðu aldrei komið nálægt hryðjuverkastarfsemi og tilviljun ein réði því að um 150 Afganar og Pakistanar voru fluttir í fangelsið. Þeir voru á öllum aldri og var haldið í Guantanamo í mörg ár. Meðal fanga voru til dæmis 89 ára gamall maður sem þjáðist af elliglöpum og fjórtán ára drengur.

Í febrúar 2002 tilkynnti George Bush, þáverandi forseti, að fangarnir féllu ekki undir Genfarsamningana um mannúðlega meðferð fanga. Hann hélt því þó fram að fangarnir yrðu meðhöndlaðir „í samræmi við" samningana. Saga pyntinga og mjög harðra yfirheyrsluaðferða er þó löngu kunn.

Meðal þeirra sem enn eru í haldi eru menn sem hafa verið pyntaðir svo mikið að aldrei verður hægt að rétta yfir þeim. Þá eru líka þar menn sem hafa gefið upplýsingar um starfsemi Al-Kaída eða talibana sem eiga á hættu að verða drepnir ef þeir snúa til síns heima.

Svikið kosningaloforð

Lokun búðanna í Guantanamo var eitt af kosningaloforðum Baracks Obama. Hann ætlaði að loka búðunum innan árs frá því að hann tæki við embætti, en enn er fangelsið opið. Málið þykir hið vandræðalegasta fyrir stjórn hans, en hann mætti mikilli mótstöðu í þinginu og þar var komið í veg fyrir að fangelsinu yrði lokað.

Í kjölfarið ætlaði hann að sjá til þess að réttarhöld yfir föngunum yrðu haldin fyrir venjulegum dómstólum í Bandaríkjunum, en náði því ekki heldur fram. Í staðinn var sérdómstóll hersins á Kúbu endurreistur og réttað yfir föngum þar. Það veldur mikilli óánægju, sem og sú ákvörðun hans að skrifa undir umdeild lög þingsins sem fela meðal annars í sér rétt Bandaríkjanna til þess að halda föngum án ákæru í óákveðinn tíma.

Það er því fátt sem bendir til þess að Obama takist að standa við þetta kosningaloforð sitt í bráð, þó að blaðafulltrúi Hvíta hússins hafi lýst því yfir fyrr í vikunni að enn standi til að gera það.