Ís­land hefur sagt sig frá orkusáttmálanum

Þetta kemur meðal annars fram í tilkynningu á vef stjórnarráðsins. Úrsögnin tekur gildi árið 2027 í samræmi við ákvæði samningsins og með því falla niður allar greiðslur til skrifstofu samningsins. 

Þar segir að samningurinn hafi verið undirritaður árið 1994 og fullgiltur af Íslands hálfu árið 2015. Markmið hans sé meðal annars að tryggja fjárfestavernd og liðka fyrir óheftum viðskiptum með orku yfir landamæri. Með fullgildingu samningsins hafi íslensk stjórnvöld lýst yfir vilja til að stuðla að frjálsum viðskiptum með orkuauðlindir og samvinnu á sviði orkuflutninga þvert á landamæri.

Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, hafi sett af stað vinnu við að undirbúa úrsögn Íslands árið 2025 með hliðsjón af stefnu Íslands í orku- og loftslagsmálum. Af því tilefni hafi ráðuneytið sett af stað samráðsferli en í því ferli hafi ekki komið fram sjónarmið frá hagsmunaaðilum sem mæltu fyrir áframhaldandi aðild Íslands.

„Á undanförnum árum hafa Evrópusambandið og að minnsta kosti 10 Evrópuríki sagt sig frá samningnum. Þykir samningurinn úreltur og samræmast illa nútímaáherslum í loftslags- og orkumálum. Samningurinn veitir fyrirtækjum rétt til að höfða mál gegn ríkjum fyrir sérstökum lokuðum gerðadómi, utan hefðbundins dómskerfis, vegna aðgerða sem geta haft áhrif á arðsemi fjárfestinga þeirra,“ segir í tilkynningunni.

Á annað hundrað gerðarmál gegn ríkjum hafi verið höfðuð á grundvelli samningsins, meðal annars vegna aðgerða sem ríki hafi gripið til vegna orkuskipta. Enginn alþjóðlegur viðskipta- eða fjárfestingarsamningur hafi orðið grundvöllur eins margra gerðarmála fyrirtækja gegn ríkjum.

„Þátttaka Íslands í samningnum hefur verið lítil sem engin frá upphafi. Ísland hefur ekki tekið virkan þátt í starfsemi hans og engar vísbendingar eru um að íslensk fyrirtæki hafi nýtt sér ákvæði samningsins, hvorki hvað varðar fjárfestavernd né úrlausn ágreiningsmála. Þá hafa hvorki íslensk stjórnvöld né fyrirtæki verið aðilar að gerðarmálum á grundvelli samningsins. Það er mat ráðuneytisins að samningurinn sé ekki í samræmi við áherslur Íslands í orku- og loftslagsmálum.“