„Ég táraðist í flug­vélinni“

Erna Niluka og Brynja Dan hafa átt heima hér á landi allt sitt líf og segjast varla hafa upplifað rasisma til þessa.

Eitt sem hefur þó ávallt verið til trafala er að fara í gegnum landamæraeftirlit á Keflavíkurflugvelli þegar ferðast er til þjóða utan Schengen-svæðisins. Þær segjast báðar stöðvaðar í hvert skipti og teknar til hliðar. Nýlega ferðaðist Erna til Bandaríkjanna ásamt eiginmanni sínum sem ætlaði ekki að trúa að þau þyrftu að leggja snemma af stað í átt að hliðinu vegna eftirlitsins sem hún lendi að öllum líkindum í. 

„Þetta er niðurlægjandi“

„Hann labbar í gegn og það er bara grænt hjá honum en síðan auðvitað blikkar allt hjá mér. Þá er ég tekin til hliðar. Ég er spurð spurninga, meðal annars hvort þetta sé eina vegabréfið mitt. Hvort ég sé að ferðast með honum og hver eru tengsl við hann og síðan er náttúrulega rótað í öllu. Þetta er náttúrulega ekkert nýtt fyrir mér, eins og ég segi hef ég gert þetta tvisvar áður. Ég hef meira að segja verið með dóttur minni og hún þarf að fara ein út í vél og ég þarf að segja henni að ég komi,“ segir Erna og heldur áfram.

„Maður hugsar náttúrulega fyrst og fremst um börnin sín. Að þau þurfi að ganga í gegnum þetta og ég þarf einhvern veginn að reyna að svara fyrir það. Það er það sem er svo sárt og niðurlægjandi. Þetta er ekki bein gagnrýni á kerfið. Ég vil aukið eftirlit og aukið öryggi en það að draga fólk í dilka eftir húðlit er náttúrulega ekki fallegt og ekki rétt. Það er það sem ég hugsaði. Ég táraðist í flugvélinni að hugsa til þess að ég þyrfti að undirbúa börnin fyrir þetta,“ segir Erna.

Brynja hefur sömu sögu að segja af landamæraeftirlitinu.

„Ég hef alltaf verið tekin í þetta handahófskennda eftirlit. Ég hef hringt í eftirlitið og spurt hversu handahófskennt það sé en fæ engin svör svo sem. Handahófskennt er ekki alveg ... Er ekki alveg random,“ segir Brynja.

Eins og gefur að skilja getur þetta vera nokkuð ergilegt.

„Þetta er það. Þetta er niðurlægjandi að einhverju leyti. Því maður er þriggja barna móðir og hjúkrunarfræðingur og með flekklausa sakaskrá. Þetta er ekki þannig að maður geti ekki tekið því að vera spurð en að þurfa svara þessum spurningum þá virðist vera að húðliturinn skipti máli,“ segir Erna.

Apahljóð inni á fótboltavellinum

Þær segjast báðar fylgjandi auknu eftirliti og auknu öryggi við landamærin.

„Ég held að við séum báðar á því að við séum fylgjandi auknu eftirliti og auknu öryggi en það sem sat í mér þegar ég kom út í vél var að ég hugsaði um börnin mín fyrst og fremst, hvaða skilaboð þau eru að fá. Það er spurning sem manni langar ekki að svara. Þegar börnin spyrja, af hverju? Þá langar manni ekki að svarið sé að húðliturinn virðist skipta máli.“

Þrátt fyrir að hafa varla upplifað rasisma að eigin sögn segjast þær finna fyrir þó nokkru bakslagi í þeim efnum undanfarin ár, fyrst og fremst í gegnum börnin sín.

„Ég þarf að eiga önnur samtöl við börnin mín heldur en flestir á landinu. Þetta er það sem maður hefur séð vera að gerast úti í heimi. Bara hvort sem við tökum Bretland eða Svíþjóð. Það er komin andúð í garð útlendinga og þar skiptir einmitt húðliturinn máli. Það vekur óhug og ég er hrædd og það eru örugglega allir hræddir um börnin sín niðri í bæ. Bara við þetta ástand sem við búum við í dag. Það er eitthvað auka því hann er stór og dökkur,“ segir Brynja.

„Ég hef ekki lent í miklum rasisma en maður finnur það í gegnum krakkana sína að þetta er að aukast. Eins og Brynja talaði um í kringum íþróttirnar hefur sonur minn lent í því að ókvæði hafa verið kölluð að honum og apahljóð inni á vellinum,“ segir Erna.

Sagði syni hennar að fara aftur upp í tré

Þau óttist að þurfa að taka þetta samtal við börnin og hjálpa þeim að eiga við mismunun og rasisma. Börnin verði fyrir meiri rasisma en þær fyrir um 30 árum síðan.

„Ég ætla að segja annars eðlis. Þegar maður er að alast upp þá var ég kannski ein af tveimur til þremur dökkum í mínum skóla. Þá var þetta kannski meira forvitni og mér finnst forvitni bara falleg. Það má alveg spyrja og fræðast. Þetta er rætnara í dag og meira af ásetningi, gagngert til að særa. Eins og á Reycup þá var einhver sem sagði við hann að drulla sér aftur upp í tré. Það var í hita leiksins og bara eitthvað barn og við tækluðum það. Það er ekki gert í forvitni er fávísi heldur er þetta gagngert gert til þess að særa,“ segir Brynja.

Þau taka fram að þau finni fyrir aukinni tortryggni í samfélaginu á síðustu árum.

„Maður lítur á sig sem Íslending í húð og hár. Ég borða meira af uppstúf og hangikjöti en flestir af vinum mínum,“ segir Erna.

„Manni bregður smá því maður er svo hvítur inni í sér. Ég gleymi því alltaf bara að ég sker mig út,“ segir Brynja.