Þriggja daga leikhús fáránleikans

Auður Ösp Guðmundsdóttir skrifar 8. mars 2026 08:01

Talið er að 22 þúsund manns hafi mætt á Austurvöll til að krefjast afsagnar ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar eftir að upp komst um tengsl hans við aflandsfélagið Wintris. Andrúmsloftið einkenndist af miklum tilfinningum, hávaða og táknrænum mótmælaaðgerðum. Vísir/Vilhelm

Stemningin á Austurvelli dagana 4.–6. apríl 2016, í kjölfar uppljóstrana úr Panama-skjölunum um tengsl forsætisráðherra við aflandsfélag einkenndist af mikilli reiði, samstöðu og pólitískri spennu. Slagorð á borð við „Sigmundur, segðu af þér“ og „Burt með ríkisstjórnina“ heyrðust úr mannfjöldanum. Á örfáum dögum breyttist miðborg Reykjavíkur í vettvang einna stærstu mótmæla í íslenskri stjórnmálasögu.

Vilhelm Gunnarsson ljósmyndari Vísis var á svæðinu þessa daga og fangaði stemninguna, sem minnti um margt á tímann í kringum búsáhaldabyltinguna.

Birting Panama-skjalanna vorið 2016 hafði víðtæk áhrif á íslenskt samfélag og stjórnmál á skömmum tíma. Umfjöllun fjölmiðla um tengsl Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar forsætisráðherra og eiginkonu hans við aflandsfélagið Wintris vakti hörð viðbrögð og mikla reiði meðal almennings.

Sérstaka athygli vakti viðtal við Sigmund Davíð í þætti Kastljóss þar sem hann gekk út þegar hann var spurður um félagið, atvik sem síðar varð táknrænt fyrir málið.

Birting Panama-skjalanna vorið 2016 hafði víðtæk áhrif á íslenskt samfélag og stjórnmál á skömmum tíma.Vísir/Vilhelm

Vigdís Hauksdóttir virðir fyrir sér mannfjöldann á Austurvelli. Í einni frétt var deginum lýst sem „leikhúsi fáránleikans“, þar sem stjórnmálamenn funduðu á bak við luktar dyr á meðan þúsundir mótmælenda stóðu fyrir utan Alþingishúsið og kröfðust breytinga.Vísir/Vilhelm

Þann 4. apríl safnaðist fjöldi fólks á Austurvelli til að krefjast afsagnar forsætisráðherrans. Mótmælendur kölluðu slagorð á borð við „Segðu af þér“ og „Burt með ríkisstjórnina“. Margir komu með potta og pönnur, sem minnti á búsáhaldabyltinguna eftir bankahrunið.

Daginn eftir, þann 5. apríl, náðu mótmælin hámarki. Talið var að um 20–22 þúsund manns hefðu safnast saman á Austurvelli og í nágrenni, sem gerði mótmælin að einni fjölmennustu samkomu í sögu Íslands. Í fréttum var bent á að miðborgin væri nánast full af fólki og að umferð hefði þyngst verulega í kringum Alþingi.

Lögreglumennirnir virðast rólegir en viðbúnir og sýna hvernig yfirvöld fylgdust náið með aðstæðum meðan mótmælin stóðu yfir.Vísir/Vilhelm

Mótmælendur halda á banönum á lofti á meðan þeir hrópa slagorð. Vísir/Vilhelm

Mótmælin vöktu einnig mikla athygli erlendis. Fjölmargir erlendir fjölmiðlar og sjónvarpsstöðvar voru á staðnum og fylgdust með atburðunum. Í einni frétt kom fram að allt að 75 sjónvarpsstöðvar víða um heim hefðu óskað eftir að sýna frá mótmælunum.

Fréttir sögðu frá því að eggjum og öðrum hlutum hefði verið kastað í átt að Alþingishúsinu og að lögregla fylgdist grannt með aðstæðum. Einnig var talað um að grín og kaldhæðni á samfélagsmiðlum hefði smám saman vikið fyrir alvöru og reiði eftir því sem krísan dýpkaði.

Þessi mynd fangar hvernig fjölmiðlaumfjöllunin sjálf varð að tákni í mótmælunum.Vísir/Vilhelm

Loftmynd yfir Austurvöll sýnir gríðarlegan mannfjölda sem hefur safnast fyrir framan Alþingishúsið.Vísir/Vilhelm

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra á leið á fund með þingflokki Framsóknarflokksins.Vísir/Vilhelm

Í kjölfar mótmælanna fór Sigmundur Davíð á fund forseta Íslands og óskaði eftir þingrofi, en beiðninni var hafnað. Stuttu síðar tilkynnti hann að hann myndi stíga til hliðar sem forsætisráðherra og Sigurður Ingi Jóhannsson tók við embættinu. Málið hafði einnig áhrif á orðspor Íslands erlendis og varð eitt stærsta pólitíska áfall landsins frá bankahruni.

Panama-málið hafði þannig bæði áhrif á ríkisstjórnina, ímynd landsins og pólitíska umræðu, auk þess sem það varð hluti af stærri umræðu um gagnsæi og ábyrgð í stjórnmálum.Vísir/Vilhelm

Óttarr Proppé og Birgitta Jónsdóttir, þingmenn Bjartrar framtíðar og Pírata, fylgjast grannt með gangi mála.Vísir/Vilhelm

Myndin fangar augnablik rétt áður en eggi er kastað.Vísir/Vilhelm

Sumir líktu stemningunni við tímann í kringum búsáhaldabyltinguna.Vísir/Vilhelm

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson lætur af embætti forsætiráðherra.Vísir/Vilhelm

Á gangstéttinni má sjá brotin egg, banana, tómata og annað sem hefur verið kastað í átt að húsinu.Vísir/Vilhelm

Mótmælin á þessum dögum urðu lykilþáttur í þeirri atburðarás sem leiddi til þess að Sigmundur Davíð steig til hliðar sem forsætisráðherra. Samkomurnar á Austurvelli voru jafnframt taldar meðal stærstu mótmæla sem haldin hafa verið á Íslandi frá bankahruninu.

Einu sinni var... Panama-skjölin Myndasögur Vilhelms Ljósmyndun

Mest lesið

Fleiri fréttir

Mest lesið

Fleiri fréttir

Mest lesið

Tarot dagsins