Krabbamein karla sé ekki feimnismál

„Karlar þurfa að vera meðvitaðir um sjúkdómskenni og leita til læknis komi eitthvað upp á. Krabbamein meðal karla á ekki að vera feimnismál. Konur koma frekar í ristilspeglun en karlar. Þær eru vanar skimunarrannsóknum, bæði vegna brjóstakrabbameins og leghálskrabbameins.“ Þetta segir Ásgerður Sverrisdóttir krabbameinslæknir.

Hún getur þess að ristilkrabbamein sé þriðja algengasta krabbameinið hér á landi meðal karla á eftir blöðruhálskirtilskrabbameini og lungnakrabbameini. „Það greinast rúmlega 50 karlar á ári með ristilkrabbamein og 25 karlar deyja árlega af völdum þessa krabbameins.“

Aukning á nýgengi krabbameina, þar á meðal ristilkrabbameina, hefur verið stöðug undanfarna áratugi, að sögn Ásgerðar. „Þetta er talið tengjast umhverfisþáttum og lífsstíl að töluverðu leyti. Þá er meðal annars átt við mataræði, ofþyngd, hreyfingarleysi og áfengisneyslu.“

Einkenni ristilkrabbameins geta verið breyttar hægðavenjur, eins og til dæmis hægðatregða og niðurgangur til skiptis. „Það getur komið blóð með hægðum og fólk getur verið með blóðskort ef það er að tapa blóði frá meltingarveginum. Einkennin geta verið af almennum toga, eins og þreyta, þrekleysi eða þyngdartap,“ greinir Ásgerður frá.

Hún bendir á að ekki sé mælt með skimun fyrir blöðruhálskrabbameini. Að koma á skimun fyrir ristilkrabbameini fyrir þá sem eru eldri en fimmtugir sé hins vegar mikilvægt. „Ristilskimun er gerð í þeim tilgangi að finna frumubreytingar, eða sepa, áður en þær eru orðnar að krabbameini og komnar dýpra í vefinn. Með ristilskimun er jafnframt hægt að finna krabbamein sem ekki er komið langt á veg og þá verður auðveldara að lækna það.“

Skipulögð skimun hefur víða verið innleidd, að sögn Ásgerðar. „Skipulögð skimun hefur verið innleidd í Bretlandi á síðustu árum og á Norðurlöndum er verið að innleiða skimun en hún er þó ekki orðin alhliða. Almennt séð er fólk sammála um að skimun skili árangri.

Það er frekar deilt um aðferðir skimunar.“ Það er mat Ásgerðar að nauðsynlegt sé að taka ákvörðun um skimun fyrir ristilkrabbameini hér á landi. „Það þarf að ákveða í hvaða formi hún á að vera þannig að hún uppfylli allar kröfur góðrar skimunar. Það ætti að vera hægt að innleiða skimun hér nokkrum mánuðum eftir að ákvörðun hefur verið tekin.“

Hvernig fer ristilspeglun fram?

• Fyrir ristilspeglun þarf að hreinsa ristilinn með lyfjum eftir fyrirmælum læknis.
• Gefin eru lyf fyrir rannsóknina sem verka bæði róandi og verkjastillandi.
• Við rannsóknina er legið á vinstri hlið. Langt sveigjanlegt speglunartæki er sett upp í endaþarm og þrætt upp í ristilinn sem oft er langur og bugðóttur. Til að koma tækinu þessa erfiðu leið þarf að dæla inn lofti. Þetta veldur samdráttarverkjum og þrýstingi sem auðvelt er að ráða bót á sé lækni sagt frá því.
• Rannsóknin tekur 30 til 60 mínútur eða lengur ef slímhúðarsepar eru fjarlægðir.

Heimild: Heilbrigðisstofnun Suðurlands