Ný krabbameinslyf vekja vonir

„Þetta er spennandi þróun sem við fylgjumst mjög grannt með, en öll svona skref í krabbameinslækningum reynast oft þegar upp er staðið smá, en eru vissulega í rétta átt,“ segir Gunnar Bjarni Ragnarsson, yfirlæknir lyflækninga krabbameina á Landspítala, um nýjan flokk krabbameinslyfja sem hafa fengið mikla athygli á síðustu misserum.

Kraftaverkasögur

Fjölmiðlar beggja vegna Atlantsála hafa að undanförnu sagt sögur af krabbameinssjúklingum sem hafa svarað þessum lyfjum vel. Í umfjöllun New York Times (NYT) kemur fram að virkni lyfjanna einskorðist hins vegar við afmarkaðan hóp sjúklinga sem fá lyfin – og því er verið að leita leiða til að spá um hverjum lyfin nýtast best og hverjum ekki. Kostnaðurinn sé ein af ástæðunum.

Gunnar segir að lyfin sem um ræðir séu afrakstur þróunar sem staðið hefur í langan tíma. Þar er verið að nota ónæmiskerfi líkamans til að meðhöndla krabbamein. Hefðbundin krabbameinslyf hafa aðallega áhrif á frumur sem fjölga sér hratt og þess vegna eru krabbameinsfrumur oft næmar fyrir þess konar meðferð. Eins eru komin fram lyf sem virka aðallega á ákveðna ferla í ákveðnum frumum, t.d. ef gen er stökkbreytt í krabbameinsfrumum, „þá er t.d. oft metið hvort viðkomandi stökkbreyting sé til staðar í krabbameinssýnum frá sjúklingi og lyfið gefið ef svo er, þetta er þá vísir að „klæðskerasniðinni“ læknisfræði.“

Ekki ný hugmynd

„Ég sé mikla framtíðarmöguleika í þessu. Hugmyndin er í sjálfu sér ekki ný og þróast að miklu leyti út frá beinmergsskiptum sem er oft beitt til að meðhöndla hvítblæði, þ.e.a.s. krabbamein í ákveðnum beinmergsfrumum. Þá eru blóðmyndandi stofnfrumur fluttar frá einum einstaklingi til annars. Með því er í raun verið að skipta um ónæmiskerfi og þetta nýja ónæmiskerfi getur tekið þátt í að losa sjúklinginn við krabbameinsfrumur,“ segir Gunnar og bætir við að nýja aðferðin felist í því að gefa mótefni sem örva ákveðnar frumur ónæmiskerfisins í þeirri von að þær ráðist gegn krabbameinsfrumum. 

Ein af leiðum krabbameina til að sleppa undan ónæmiskerfinu er að framleiða efni sem draga úr virkni ónæmiskerfisins. Þessi nýja tegund lyfja hamlar því að þessi efni bindist frumum ónæmiskerfisins sem getur þá hugsanlega ráðist á krabbameinsfrumurnar. Það er hins vegar misjafnt milli einstaklinga og krabbameinstegunda hvort ónæmiskerfið virkjast gegn krabbameinum sem skýrir af hverju lyfin gagnast ekki nærri öllum sjúklingum. Gunnar segir ýmsar tilraunir með samnýtingu einstakra lyfja úr þessum nýja lyfjaflokki einnig lofa góðu. Saman geti þau gefið betri raun í baráttu einstakra sjúklinga en ef þau eru notuð ein og sér en það geti hins vegar valdið mun meiri aukaverkunum.

Gunnar segir að þessi þróun sé einna lengst komin í meðferð sortuæxla – sem eru illkynja æxli sem eiga uppruna sinn í litarfrumum húðarinnar. „Síðan eru að koma fram fleiri lyf í þessum lyfjaflokki sem hafa sýnt spennandi niðurstöður. Ekki bara í sortuæxlum heldur líka í fleiri krabbameinum en áður.“ 

Rándýrt

Í grein NYT segir að lyfin séu rándýr og nefnt er að ársmeðferð eins sjúklings geti kostað um 150.000 Bandaríkjadali, eða 20 milljónir íslenskra króna. 

„Í Bandaríkjunum, eins og annars staðar í heiminum, er verð lyfja farið að hafa meiri og meiri áhrif á hvort þau séu tekin til notkunar eða ekki. Hér á landi sem annars staðar eru ekki öll ný krabbameinslyf, né önnur ný og dýr lyf við ýmsum sjúkdómum, sjálfkrafa tekin upp vegna kostnaðar. Þeir sem borga fyrir lyfin, sjúkratryggingar og aðrir, hafa sett takmarkanir á það hvaða lyf eru notuð. Því leita menn leiða til að spá um hvaða sjúklingar hafa hag af því að fá þessar meðferðir. Varðandi þessar meðferðir sem rætt er um í grein NYT þá er ekkert eitt gott próf til í dag sem segir til um það, og því erfitt að neita einhverjum um lyf á grundvelli prófs sem tekur ekki af allan vafa um hvort lyfið nýtist honum í meðferðinni,“ segir Gunnar og segir að Landspítalinn sé að skoða að fá aðgang að þessum nýju lyfjum en ekki hafi reynt á það ennþá. 

Gunnar segir að oft verði að taka því með fyrirvara þegar fréttir koma um undralyf til að meðhöndla krabbamein. Ástæða sé hins vegar til að líta til þessarar lyfjaþróunar af bjartsýni þó að því miður sé ólíklegt að þau nýtist flestum þeim sjúklingum sem hafa greinst með krabbamein í dag.