„Forseti, ég hef orðið“ vítaverð ummæli

Mikil ólga var á þingi í gærkvöldi þegar tekist var á um þingsályktunartillögu Gunnars Braga Sveinssonar utanríkisráðherra þess efnis að slíta beri umsvifalaust viðræðum við Evrópusambandið. Að mati þingmanna stjórnarandstöðunnar er ályktunin ekki tæk, meðal annars vegna þess að í greinargerð telja menn að vegið sé að æru manna með því að víkja að því að þingmenn hafi ekki kosið um aðildarviðræðurnar sumarið 2009 samkvæmt bestu samvisku. Þeir hafi þar með gerst sekir um stjórnarskrárbrot. Þingmenn, svo sem Katrín Júlíusdóttir Samfylkingu, töldu að ef Gunnar Bragi yrði ekki víttur fyrir svo alvarlegar ávirðingar, þá væru þingsköp marklaust plagg.

Steingrímur J. Sigfússon VG var í ræðustóli þegar utanríkisráðherra kallaði úr sæti sínu: „Ég hef þó ekki logið að þinginu eins og þú.“ Varð þá uppi fótur og fit og kröfðust þingmenn þess að utanríkisráðherra yrði víttur af forseta þingsins og var í því sambandi vísað í þingsköp. Valgerður Gunnarsdóttir Sjálfstæðisflokki var þá í stóli forseta en hún sá ekki ástæðu til að víta þingmanninn. Seinna kom Gunnar Bragi í ræðustól og baðst afsökunar með orðunum „Mér þykir miður ef að ég hef vegið nærri þingmanninum, háttvirtum Steingrími J. Sigfússyni, og bið hann afsökunar á því.“ Þó ýmsir, svo sem Ólína Þorvarðardóttir fyrrverandi þingmaður, telji þetta afsökunarbeiðni með fyrirvörum og þar með ómarktæk, þá meðtók Steingrímur afsökunarbeiðnina. „Ég er ósammála því að Gunnar Bragi hafi beðið Steingrím afsökunar,“ segir Ólína á Facebooksíðu sinni.

Í þingsköpum, 93. grein, segir að ef þingmaður talar óvirðulega um forseta Íslands eða ber þingið eða ráðherra eða einhvern þingmann brigslyrðum eða víkur með öllu frá umtalsefninu skal forseti kalla til hans: „Þetta er vítavert“, og nefna þau ummæli sem hann vítir. Nú er þingmaður víttur tvisvar á sama fundi og má þá forseti, með samþykki fundarins, svipta þingmanninn málfrelsi á þeim fundi.

Fágætt er að þingmenn sæti vítum. Það gerðist þó í apríl árið 2005 þegar Halldór Blöndal, forseti Alþingis, vítti Lúðvík Bergvinsson, þingmann Samfylkingar, í umræðum um störf þingsins fyrir stundu. Halldór rak Lúðvík úr ræðustóli og sagði að orð hans, „Forseti, ég hef orðið“, væru vítaverð. Þetta þótti fréttnæmt, og var í annað sinn sem Halldór vítir Lúðvík fyrir ummæli í garð forseta Alþingis. Halldór vítti Ögmund Jónasson, þingmann Vinstri grænna, árið 2002 fyrir svipaðar sakir. Þá hafði enginn þingmaður verið víttur síðan árið 1957. Halldór hafði beðið Ögmund um að grípa ekki frammí fyrir forseta þingsins þegar hann talaði. „Það þekkir hann allavega, háttvísina," gall þá í Ögmundi. Og þegar komu fram óskir um vítur á hendur þingmanninum fyrir ummælin varð Halldór við því.