Ekki hægt að rekja atkvæði án samsæris

Samsæri hefði þurft til að rekja mætti atkvæðagreiðslu í stjórnlagaþingskosningunum sem fram fóru í lok nóvember og Hæstiréttur ógilti nýverið með úrskurði sínum. Fram kom í erindi Jóhanns P. Malmquist, prófessors í tölvunarfræði og ráðgjafa landskjörstjórnar við kosningarnar, að til hefði þurft að koma samsæri að minnsta kosti tveggja.

„Einhver þyrfti að vera í kjördeildinni og skrifa niður númerið á kjörseðlinum og nafnið á þeim sem fékk hann. Og svo þarf að komast í samband við einhvern á talningarstað sem nálgast gæti atkvæðið, eða múta einhverjum sem aðgang hefði að gagnagrunninum,“ sagði Jóhann á málþingi sem Verkfræði- og náttúruvísindasvið Háskóla Íslands stóð fyrir í Þjóðminjasafninu í gær um þá ákvörðun Hæstaréttar að ógilda kosningarnar til stjórnlagaþingsins.

Jóhann benti á að í raun væri frekar ástæða til að hafa áhyggjur af leynd alþingiskosninga, því í þeim gæti einstaklingur látið undan þrýstingi eða selt atkvæði sitt og svo auðkennt atkvæðið með því að strika út frambjóðendur og breyta röð þeirra neðst á seðlinum eftir fyrir fram ákveðnu kerfi.

Þorkell Helgason, stærðfræðingur og fyrrverandi orkumálastjóri, taldi helsta ágalla kosninganna að kjósendur hefðu verið beðnir um að velja of marga frambjóðendur. Eins hefði ekki, í þeim tilvikum þar sem kjósendur gerðu mistök, átt að ógilda val þeirra á kjörseðlinum á eftir mistökunum.

Þorkell vann áður að skipulagi kosninga með því fyrirkomulagi sem viðhaft var við stjórnlagaþingskosninguna, en hvarf frá verkefninu þegar hann ákvað að bjóða sig fram sjálfur. Hann hefur farið yfir gögn um framkvæmd kosningarinnar og upplýsti í erindi sínu að þrátt fyrir að hann hefði talið vænlegra að hver kjósandi veldi ekki nema að hámarki 10 frambjóðendur hefði verið hægt að raða í 25 sæti. Í máli hans kom engu að síður fram að um 30 prósent kjósenda hefðu raðað í allar 25 línur kjörseðilsins. Meðaltalið hefði hins vegar verið 14,8. „Og ég þori að fullyrða að það er heimsmet,“ sagði hann.

Þorkell benti á að víða væri notast við kosningakerfið sem var í stjórnlagaþingskosningunni, en hér hafi verið farið að skoskri fyrirmynd. Útfærslan væri hins vegar þekkt frá 19. öld. Hér hefði í raun tekist vel til, mun færri atkvæði hefðu verið ógild en í „hefðbundnum kosningum“. Þá vísaði hann til þess að Írar hefðu í tvígang hafnað því í kosningum að taka upp annað kosningakerfi en þetta.

olikr@frettabladid.is