Ferðafólk við Kötlu vissi ekki af fjallinu

Brýn þörf er að bæta miðlun upplýsinga á hættusvæðum eins og við Kötlu. Ferðamenn eru almennt ómeðvitaðir um að þeir séu á hættusvæði og margir gera sér ekki grein fyrir því að þeir standi við rætur eldfjalls.

Deanne K. Bird kynnti í gær niðurstöður doktorsverkefnis um samfélagslegar hliðar eldfjallavár og viðbragðsáætlanir á Suðurlandi. Rannsókn hennar er sameiginlegt verkefni Háskóla Íslands og Macquarie háskólans í Ástralíu og snýr að Kötlu og áhrifasvæði hennar.

Rannsókn Deanne tekur ítarlega á hinum félagslega þætti og er hugsuð sem viðbót við umfangsmiklar jarð- og jarðeðlisfræðilegar rannsóknir sem hafa verið gerðar á Kötlu. Beitt var fjölbreytilegum aðferðum. Í almannavarnaæfingunni Bergrisanum árið 2006 var beitt þátttökuathugun, tekin viðtöl við stjórnendur neyðar- og björgunarmála sem og íbúa og loks voru lagðar spurningar fyrir íbúa, ferðamenn og ferðaþjónustuaðila.

Það vakti athygli að viðtöl við á annað hundrað ferðamenn í Þórsmörk leiddu í ljós að enginn þekkti til viðbragðsáætlana ef Katla byrjaði að gjósa. „Yfirhöfuð voru menn ómeðvitaðir um að eldfjall væri í næsta nágrenni við þá, hvað þá að þeir gætu átt von á hamfaraflóði innan skamms tíma frá upptökum goss,“ sagði Deanne.

Viðtöl við heimamenn leiddu í ljós að flestir íbúar myndu bregðast jákvætt við tilskipunum um rýmingu svæðisins en þó hafa margir samverkandi þættir áhrif á það hvort þeir sjái sér fært að fylgja ráðleggingum um varnarviðbrögð. Til að viðbragðsáætlun verði skilvirkari er því nauðsynlegt fyrir stjórnendur neyðar- og rýmingaráætlana að leita samvinnu við bændur, taka tillit til staðbundinnar þekkingar þeirra og hversu tengdir þeir eru við búskapinn og staðinn sem þeir búa á.

Þá kom hún inn á það að mikið vatn hefði runnið til sjávar síðan hún hóf rannsókn sína 2006, ekki síst vegna Eyjafjallajökulsgossins.

Víðir Reynisson, deildarstjóri hjá Almannavörnum, segir nauðsynlegt að gera átak til að kynna betur þær hættur sem íslensk náttúra hefur að geyma. Hann viðurkennir að til slíks sé takmarkað fjármagn. Innlegg Deanne telur hann mikils virði en oft greini yfirvöld og ferðaþjónustuna á um hvernig þetta er best gert. „Það verður að koma upplýsingum á framfæri án þess að hræða fólk frá viðkomandi svæðum,“ segir Reynir.

svavar@frettabladid.is