Verðbólguáhrif draga úr svigrúmi ríkisins

Svigrúm hins opinbera til að hækka neysluskatta er minna vegna áhrifa á vísitölu neysluverðs, segir Jón Bjarki Bentsson, sérfræðingur Greiningar Íslandsbanka. Aðrir skattar, svo sem tekju- eða fjármagnsskattar, hafa ekki sömu áhrif á verðbólguna. Jón Bjarki segir hins vegar ómögulegt að spá fyrir um hvaða leiðir ríkið kjósi að fara í frekari tekjuöflun, hvort það verði með niðurskurði og hagræðingu eða aukinni skattheimtu, en líklegast verði það þó með blöndu þessa alls.

Samkvæmt útreikningum Jóns Bjarka nema verðtryggðar skuldir heimila alls um það bil 1.440 milljörðum. Af því skulda heimilin rúmlega 670 milljarða í gegnum lán hjá bönkunum, um það bil 600 milljarða hjá Íbúðalánasjóði og ríflega 170 milljarða lífeyrissjóðunum. Áhrif síðustu skattahækkana muni því auka skuldir heimilanna um rúma sjö milljarða króna. Hann segir erfiðara að áætla áhrifin á skuldir sveitarfélaga, en þau séu þó mun minni. „Sveitarfélögin eru líka eðlilegir útgefendur verðtryggðra skulda þar sem tekjur þeirra eru í eðli sínu verðtryggðar og hreyfast nokkuð jafnt með verðbólgunni, þótt frá því kunni að verða einhver frávik í ástandi eins og núna.“

Jón Bjarki segir að þótt verðtrygging lána fyrirfinnist víðar en hér sé sú útbreiðsla verðtryggðra húsnæðislána sem hér sé nánast einsdæmi í heiminum.

„Í flestum Evrópulöndum taka fyrst og fremst ríki, sveitarfélög og veitufyrirtæki verðtryggð lán, en þau hafa tekjur sem hreyfast með verðlagi. Það gildir ekki um tekjur almennings hér.“

Óttar Guðjónsson, framkvæmdastjóri Lánasjóðs sveitarfélaga, segir enn beðið nokkurra ársreikninga sveitarfélaga, en samkvæmt reikningum ársins 2007 hafi skuldir þeirra þá numið 300 milljörðum króna. Upphæðin hafi líkast til hækkað ríflega í fyrra, enda hafi erlendar skuldir tvöfaldast vegna gengisáhrifa og innlendar skuldir hækkað um fimmtung. Sé miðað við 350 milljarða skuld segir Óttar að hækkun vegna skatthækkananna nú muni nema tveimur milljörðum króna. Upphæðin er eitthvað lægri vegna hlutfalls erlendra skulda, en upplýsingar um skiptingu skulda sveitarfélaganna liggja ekki fyrir.

„Þessi hækkun væri þó ekki óyfirstíganleg. Ef við gefum okkur að greiðslubyrðin sé einn tíundi á ári, þá eru það 35 milljarðar sem dreifast yfir á sjötíu sveitarfélög,“ segir Óttar.

olikr@frettabladid.is