26.grein stjórnarskrárinnar þarf að endurskoða

Fræðimenn eru ekki sammála um hvort halda skuli synjunarvaldi forsetans til haga í endurskoðaðri stjórnarskrá. Þeir virðast þó vera á einu máli, um að ef synjunarvaldið verði áfram til staðar, þá verði að eyða óvissu um hvernig því skuli beitt. Þetta kom fram á málþingi í dag um forsetaembættið og stjórnarskrána í sögulegu ljósi.

Málþingið var haldið af Sagnfræðifélagi Íslands í samvinnu við Stjórnarskrárnefnd. Mest áhersla var lögð á 26.grein stjórnarskrárinnar, sumsé á synjunarvaldi forseta Íslands. Eins og flestum er ofarlega minni þá beitti núverandi forseti því í fyrsta sinn í sögu lýðveldisins sumarið 2004 og kom þar með í veg fyrir setningu nýrra fjölmiðlalaga. Á þessu tímabili var mikill ágreiningur á meðal fræðimanna um það annars vegar hvort forsetinn nyti þessa réttar og hins vegar um framkvæmdina eftir að forsetinnn synjar lögum staðfestingu.

Þórður Bogason lögfræðingur ýjaði að því erindi sínu að synjunarvaldið mætti afnema. Tók hann dæmi um hversu óeðlilegt það væri í lýðræði ef forseti með 25 prósent atkvæða að baki sér gæti stöðvað lagasetningu löggjafarvaldsins sem hefði meirihluta kjósenda að baki sér.

Björg Thorarensen sem er einn sérfæðing í stjórnarskrárnefnd telur að synjunarvald forsetans eigi rétt á sér en líkt og Þórði finnst henni að skýra beri framkvæmd þess. Björg lagði þó mesta áherslu á að skýrar yrði kveðið á um verkaskiptingu ráðherra og forseta sem handhafa framkvæmdavaldsins til að endurspegla betur raunveruleika dagsins í dag.

Svanur Kristjánsson prófessor fjallaði um forseta Íslands og utanríkismál og taldi þá Svein Björnsson og Ólaf Ragnar Grímsson hafa haft mikil áhrif á utanríkisstefnu Íslands. Þá fjallaði Guðni Th. Jóhannesson, sagnfræðingur um hlutverk forseta við stjórnarmyndun og benti á þann möguleika að fyrst gæti reynt á núverandi forseta í þessu sambandi eftir kosningar 2007 því þá kynni að koma upp stjórnarkreppa miðað við núverandi stöðu landsmála.