„Málið er í öllu til­liti afar ó­heppi­legt“

Benedikt fjallar um þetta í grein í nýjasta tölublaði Lögmannablaðsins. Þar segir hann að til þess að þessar stoðir réttarríkisins geti starfað og þjónað hlutverki sínu sé einnig mikilvægt að bæði dómstólar og lögmenn njóti trausts.

„Ríki þar sem borgararnir treysta ekki dómstólum og lögmönnum er í miklum vanda. Það á svo sannarlega ekki við um okkar þjóðfélag. En traust á dómstólum og lögmönnum er alls ekki sjálfgefið og mikilvægt er að standa vörð um það og efla það,“ segir Benedikt í grein sinni.

Verði að fara eftir lögum

Benedikt segir í grein sinni að um alla dómstóla gildi sú regla stjórnarskrárinnar að dæma beri einungis eftir lögunum.

„Gildir þá einu hvernig einstaka niðurstöðum verður tekið. Þótt ljóst megi vera að þær verði afar umdeildar mega dómstólar aldrei láta stjórnast af slíkum viðbrögðum. Þvert á móti afla dómstólar sér verðskuldaðs trausts til lengri tíma ef borgararnir vita og geta treyst því að þeir fari aðeins að lögum. Dómstólar geta hins vegar stuðlað að auknu trausti í sinn garð með því að vanda til allra verka samhliða því að starfa fyrir opnum tjöldum og vera aðgengilegir. Í því felst að dómstólarnir verða að eigin frumkvæði að veita fræðslu um störf sín og upplýsingar um þau þegar eftir því er leitað,“ segir Benedikt í grein sinni.

Hann segir dómstólana hafa gert þetta með ýmsu móti. Til dæmis séu dómar aðgengilegir á heimasíðum og auk þess hafi Hæstiréttur sagt fréttir af starfsemi sinni. Í desember hafi Hæstiréttur svo opnað reikning á Instagram þar sem er birtur ýmis fróðleikur.

„Tilgangurinn með þessari upplýsingamiðlun er að ná enn betur til þeirra sem vilja fylgjast með starfseminni. Árangurinn af þessu framtaki hefur verið framar björtustu vonum. Af því má ráða að mikill áhugi er á störfum Hæstaréttar og er þetta að minnsta kosti vísbending um að rétturinn njóti trausts. Í öllu falli er ósennilegt að fólk fylgist með stofnun á samfélagsmiðli sem það hvorki hefur áhuga á né treystir,“ segir Benedikt.

Umfjöllun um dómara geti haft áhrif

Þar segir hann einnig að það verði að hafa í huga að umfjöllun um dómara, vegna framgöngu þeirra, geti haft áhrif á traust almennings til dómstóla.

„Hér má nefna það dómsmál sem fjallað hefur verið talsvert um undanfarið í fjölmiðlum vegna svigurmæla í garð dómara,“ segir Benedikt og ætla má að hann eigi við mál héraðsdómarans Barböru Björnsdóttur gegn Margréti Friðriksdóttur en dómur féll í málinu 4. júní í héraði. Þar komst dómari að þeirri niðurstöðu að Margrét hafi ekki mátt kalla Barböru „lausláta mellu“. 

Fjallað var um dóminn ítarlega á Vísi en Margrét Friðriksdóttir leitar til almennings eftir styrkjum en hún hlaut að sögn þungt högg í héraðsdómi þegar hún var dæmd til að greiða sekt í ríkissjóð vegna ummæla um Barböru Björnsdóttur dómara þess efnis að hún væri lauslát mella. Þá var Margréti gert að greiða málsvarnarkostnað sem slagar hátt í milljón.

„Mál þetta er til þess fallið að grafa undan trausti á dómstólum og mátti merkja þau áhrif í viðhorfskönnun almennings til stofnana í upphafi árs. Málið er í öllu tilliti afar óheppilegt,“ segir Benedikt.

Þá segir hann, að auki, í ljósi umræðu á opinberum vettvangi um laun að dómarar geti ekki ætlast til þess að laun þeirra hækki svo nokkru nemi umfram aðrar starfsgreinar í erfiðu árferði.

Ítrekaðar áminningar grafi undan trausti líka

Benedikt víkur sér svo að lögmönnum og mikilvægi þess að viðhaft sé skilvirkt eftirlit með þeirra störfum.

„Almenningur sem leitar til þeirra verður að geta treyst því að þjónustan sé fullnægjandi og þegar út af bregði verði brugðist við með afgerandi hætti. Þau dæmi þekkjast að lögmenn hafi ítrekað sætt áminningu úrskurðarnefndar lögmanna án þess að komið hafi til frekari viðurlaga. Í ljósi þessa er mikilvægt að kannað verði rækilega hvort eftirlit með störfum lögmanna sé viðhlítandi og hvort grípa þurfi til ráðstafana til að gera það skilvirkara. Fyrir hendi eru tilvik sem ekki verður unað við og enginn vafi leikur á að gera verður úrbætur til að tryggja betur réttindi skjólstæðinga lögmanna,“ segir Benedikt.

Hann segir að lokum að þær misfellur sem hann hafi fjallað um í grein sinni séu fátíðar en þó til að draga úr trausti til lögmanna.

„Það grefur undan réttarríkinu og tiltrú á því. Rétt er hins vegar að taka skýrt fram að öll störf lögmanna við mál sem rekin eru fyrir Hæstarétti eru til mikillar fyrirmyndar og samskiptin við réttinn eins og best verður á kosið,“ segir hann að lokum.