Gestum neyðarskýla fækkar veru­lega milli ára

Reykjavíkurborg styður í dag alls 88 einstaklinga í húsnæði fyrir einstaklinga sem hafa reynslu af heimilisleysi. Í dag eru 60 á bið eftir slíku húsnæði. Samkvæmt gögnum borgarinnar gistu sem dæmi 81 í neyðarskýlum í janúar og febrúar á þessu ári en þeir voru rúmlega hundrað á sama tíma fyrir ári síðan.

Gistinætur voru 971 í febrúar á þessu ári en 1.348 á sama tíma í fyrra. Ef litið er enn lengra aftur í tímann má sjá að árið 2023 voru þær 1.572. Flestar voru þær í júlí 2023 miðað við síðustu fimm ár en þá voru þær 2.044. Þá voru gestirnir 140. Flestir voru þeir í september 2024 þegar þeir voru 142.

Kanna afdrif allra gesta

Soffía Hjördís Ólafsdóttir, deildarstjóri heimilislausra með miklar og flóknar þjónustuþarfir hjá Reykjavíkurborg, segir margt jákvætt hafa átt sér stað síðustu mánuði í málaflokki heimilislausra með miklar og flóknar þjónustuþarfir.

„Samhliða húsnæðisuppbyggingu og markvissri nálgun um að hefja mats- og stuðningsvinnu við gesti neyðarskýla við upphaf nýtingar, hefur fjöldi gesta og gistinótta fækkað á milli ára,“ segir Soffía Hjördís.

„Við sjáum núna á fyrstu þremur mánuðum ársins að það hefur orðið talsverð fækkun í neyðarskýlunum, í karla- og kvennaskýlunum.“

Hún segir þessa fækkun talsverða á milli ára. Það sem af er mars hafa 72 gist í neyðarskýlum en voru á sama tíma í fyrra 107. Soffía Hjördís segir borgina vel fylgjast með slíkri fækkun.

„Við förum yfir ár frá ári og könnum afdrif gesta hjá okkur og núna má rekja þetta til úthlutana hjá okkur í húsnæði. Við höfum verið að byggja upp húsnæði fyrir fólk með langvarandi reynslu af heimilisleysi og eins höfum við verið að taka betur á móti hópnum í neyðarskýlunum, grípa það fyrr og meta stuðningsþörf og tryggja að allir séu með virka húsnæðisumsókn sem dvelja í neyðarskýlum.“

Þriðjungur með erlent ríkisfang

Hún segir hlutfall þeirra sem nýta neyðarskýlin með erlent ríkisfang svipað á milli ára, það er þriðjungur. Þá hafi í fyrra um 21 prósent gesta neyðarskýla verið kvenkyns en það sem af er ári sé 18 prósent.

„Ég held að við getum alveg sagt að þetta sé vegna þess að Reykjavíkurborg setti sér virka áætlun og þessi áætlun er að ganga vel eftir.“

Þar hafi til dæmis munað mjög um nýtt tímabundið húsnæði fyrir konur sem glímt hafa við heimilislausn fyrir ofan Konukot. Hún segir vel hafa gengið í Ármúla. Úrræðið sé byggt upp að fyrirmynd úrræðis fyrir karla og stefnt sé að því að gera annað slíkt fyrir karla á árinu.

„Það hefur gengið rosalega vel. Við erum búin að úthluta í öll pláss hjá okkur og finnum að það er mjög mikilvægt að bjóða upp á svona tímabundið úrræði til að meta stuðningsþarfir betur fyrir fólk sem hefur dvalið í neyðarskýlum og búa til öruggt umhverfi fyrir fólk sem oft er að koma úr mjög erfiðum aðstæðum.

Konurnar deila eldhúsi og baðherbergi en eru allar með sitt eigið herbergi með vaski og skáp.

„Þetta eru auðvitað íbúar sem eru vanir að deila rýmum, sama hvort það er í neyðarskýli eða annars staðar, svo að ég myndi segja að allir íbúar okkar standi sig ofboðslega vel í að virða friðhelgi annarra og með virðingu til annarra íbúa og starfsmanna.“

Soffía Hjördís segir að á þessu ári stefni borgin á það að opna nýja tímabundna búsetu fyrir karlmenn með sex rýmum og að fjölga íbúðum á almennum félagslegum leigumarkaði út frá einstaklingsmiðuðum stuðningsþörfum einstaklinga.

„Það er mjög mikilvægt að fylgjast grannt með stöðu tölfræðinnar til að geta lagt fram raunhæfa áætlun út frá markmiðum málaflokksins sem eru annars vegar að draga úr heimilisleysi og hins vegar að koma í veg fyrir endurkomu aftur í heimilisleysi,“ segir hún.

Hún segir hlutfall þeirra sem nýta neyðarskýlin með erlent ríkisfang svipað á milli ára, það er þriðjungur. Þá hafi í fyrra um 21 prósent gesta neyðarskýla verið kvenkyns en það sem af er ári sé 18 prósent.

„Það er í takt við hlutfallslega aukningu á uppbyggingu fyrir konur, meðal annars þar sem að við opnuðum tímabundna búsetu fyrir konur í Ármúlanum,“ segir Soffía Hjördís en aðeins eitt neyðarskýli er ætlað konum, Konukot, á meðan karlar geta leitað í tvö neyðarskýli við Lindargötu og Grandagarð.

Leita alltaf eftir útskýringum

„Þegar við tökum eftir fækkun á nýtingu í neyðarskýlunum þá leitumst við alltaf eftir útskýringum á fækkuninni til að tryggja að það sé ekkert í innra starfinu okkar sem kemur í veg fyrir að fólk leiti í neyðarskýli. Ástæður fyrir fækkun eru fleiri úthlutanir í húsnæði. Við erum að grípa málin fyrr og styðja fólk við að finna lausnir aðrar en neyðarþjónustu. Við viljum að neyðarþjónustan sé nýtt til skamms tíma í neyð en ekki sem varanleg lausn við vanda einstaklinga,“ segir Soffía Hjördís og að þá skipti vettvangsþjónusta einnig sköpum.

„Vettvangsþjónustan kortleggur stöðuna á vettvangi og reynir að mynda brú inn í almenn stuðningskerfi sem standa fólki til boða. Við lögðum af stað með áætlun árið 2022 þegar aukning var í neyðarskýlin okkar og ljóst var að grípa þyrfti til aðgerða til að stemma stigu við þessari þróun. Sú áætlun er að skila árangri núna og við höldum ótrauð áfram,“ segir Soffía Hjördís.

Soffía Hjördís segir að um leið og fólk kemur í neyðarskýli sé hafin vinna við að reyna að finna annað úrræði.

„Við erum að reyna að bregðast fyrr við og svo gerist það líka að með fleiri leigjendum hjá okkur opnast tækifæri fyrir aðra til að dvelja til skamms tíma hjá þeim.“

Þannig viti deildin alltaf hvort fólk sé komið í tryggar aðstæður og hvar það dvelur sé það ekki lengur að nýta þjónustu neyðarskýlanna. Sumir séu farnir úr landi og aðrir jafnvel á stofnunum. Hún segir þó mjög mikilvægt á sama tíma að virkja vettvangsþjónustuna.

„Það eru fleiri starfsmenn á vettvangi, sem voru meðal annars viðbrögðin þegar við sáum drop í neyðarskýlunum, þá þurfum við auðvitað að efla vettvanginn til að sjá hvar fólk er að dvelja. Svo við erum líka að sjá að það er fólk sem nýtir ekki neyðarskýlin, og þá erum við að vinna traust til að geta farið í neyðarskýlin eða önnur úrræði eða geta allavega unnið málin með þeim.“

Samanlögð tala

„Vettvangsstarfið okkar er lykill í því, við erum ekki að meta heimilisleysi út frá nýtingu í neyðarskýlunum heldur er það samanlögð tala frá neyðarskýlum og frá vettvangi.“

Soffía Hjördís segir búsetuúrræðin sem Reykjavík hefur fjölbreytt. Það séu svona tímabundin úrræði, svo séu smáhýsi og sólarhringsbúsetuúrræði fyrir þau sem þurfa meiri stuðning. Öllum búsetuúrræðunum fylgi einhver stuðningsþjónusta á mismunandi stigi.

„Við reynum að hafa einhverja breidd svo fólk hafi val, og alltaf stuðning,“ segir hún.

Soffía Hjördís segir önnur sveitarfélög vinna að því að koma upp samskonar úrræðum fyrir þá íbúa sína sem glíma við heimilisleysi. Reykjavíkurborg er eina sveitarfélagið sem rekur gistiskýli en önnur sveitarfélög greiða gistináttagjald fyrir sína íbúa. Hún segir meiri áhuga á uppbyggingu í til dæmis Reykjanesbæ og Hafnarfirði. Úrræði smærri sveitarfélaga þurfi oft að taka mið af því að hugsa þurfi hlutina öðruvísi.

Soffía Hjördís segir ánægjulegt að sjá slíka fækkun.

„Við erum stolt af þessu en við erum alls ekkert hætt. Við erum með virka aðgerðaáætlun og höfum mjög mikinn metnað til að bæta aðstæður og bæta framboð á húsnæði og draga úr heimilisleysi. Þegar við förum að sjá þetta svona skýrt í tölfræðinni, að vinnan er að skila þessum árangri, þá hljótum við að vera stolt og stolt af starfsfólki,“ segir hún og það eigi sömuleiðis við um gesti og íbúa sem skili endurgjöf. Þau séu ánægð með þetta en alls ekki hætt.