Höfuðsafn í stórfurðulegri aðstöðu

„Staða safnsins er verulega slæm og hefur verið það allan tímann í tíð þessarar ríkisstjórnar – því er sýnt mikið afskipta- og metnaðarleysi,“ segir Hilmar J. Malmquist, forstöðumaður Náttúruminjasafnsins, sem hefur um árabil barist fyrir því í samstarfi við borgaryfirvöld og einkaaðila að grunnsýning safnsins yrði sett upp í Perlunni með aðkomu stjórnvalda. Sú vinna mætti frá upphafi tómlæti Illuga Gunnarssonar ráðherra og annarra innan mennta- og menningarmálaráðuneytisins, að sögn Hilmars.

Reykjavíkurborg tilkynnti fyrir helgi að gengið yrði til samninga við Perlu norðursins ehf. um leigu á Perlunni en félagið hyggst setja upp veglega náttúrusýningu í húsinu. Áætlað er að stofnkostnaður sýningarinnar verði hátt í tveir milljarðar króna. Hluthafar eru Landsbréf/ITF1, Perluvinir ehf. og Saltland ehf. & Lappland ehf.

Hilmar segir að safnið sé í stór­undarlegri stöðu nú þegar náttúrusýning einkaaðila í Perlunni er fyrirséð. Eins og frá stofnun þess er safnið án eigin húsnæðis til sýningarhalds, og nú eru einkaaðilar að fara að rækja lögbundnar skyldur höfuðsafns þjóðarinnar. Náttúruminjasafnið kemur vissulega óbeint að þessari vinnu með faglegri ráðgjöf, en samningur liggur fyrir um slíkt við Perluvini. Hvað það þýðir í framhaldinu, telur Hilmar ekki ljóst.

Hilmar hefur bent á að Náttúruminjasafnið sé skilgreint sem ein af lykilstofnunum landsins á sviði miðlunar og fræðslu í náttúrufræðum og lögum samkvæmt á stofnunin að hafa sömu stöðu og hin höfuðsöfnin tvö, Þjóðminjasafn Íslands og Listasafn Íslands. Stöðu sinnar vegna sem fræðslu- og menntastofnanir á vegum ríkisins hafa höfuðsöfnin sérstöðu og hlutverki þeirra verður ekki sinnt af einkaaðilum nema að takmörkuðu leyti.

„Það eru gríðarleg vonbrigði að ríkisvaldið skuli ekki styðja einhverja aðkomu safnsins að þessu verkefni á þessum tímapunkti,“ segir Hilmar en bætir við að það sé svo sem í takt við áherslur ríkisstjórnarinnar varðandi einkavæðingu samfélagslegrar þjónustu. „Alla vega hefur ráðherra hafnað þeirri leið að ríkið annist þetta, en líka að safnið komi að verkefninu með öðrum. Ráðherra verður að gefa upp hvert hann er að stefna með þetta safn. Ég hef óskað eftir fundum með honum um málefnið en hefur lítið orðið ágengt,“ segir Hilmar sem hefur áður bent á að árlegt rekstrarfé síðastliðin níu ár hefur að jafnaði numið um 25 milljónum króna – á verðlagi hvers árs, en á sama tíma hafa launavísitala, neysluvísitala og byggingarvísitala hækkað um 45 til 52 prósent og framlögin dragast því jafnt og þétt saman allt tímabilið.

Ríkisendurskoðun hefur í tvígang, fyrst árið 2012 og aftur í maí 2015, fjallað um málefni Náttúruminjasafnsins og bent Alþingi á að fjárheimildir til höfuðsafnsins séu óásættanlegar og hindri safnið í að uppfylla lögbundnar skyldur sínar. svavar@frettabladid.is

Hefur aldrei getað sinnt lögbundnum skyldum

Náttúruminjasafn Íslands er eitt þriggja höfuðsafna landsins auk Listasafns Íslands og Þjóðminjasafns Íslands og starfar samkvæmt lögum um Náttúruminjasafn Íslands og Safnalögum.

Í Náttúruminjasafnslögum segir: „Hlutverk Náttúruminjasafns Íslands er að varpa ljósi á náttúru Íslands, náttúrusögu landsins, nýtingu náttúruauðlinda og náttúruvernd, auk þess að varpa ljósi á samspil manns og náttúru og á náttúru landsins í alþjóðlegu samhengi. […] Safnið skal miðla fræðslu um íslenska náttúru til skóla, fjölmiðla og almennings. Safnið annast rannsóknir á starfssviði sínu.

Í Safnalögum segir: „Með söfnun, skráningu, varðveislu, rannsóknum, sýningum og annarri miðlun er það hlutverk safna að tryggja menningar- og náttúruarf Íslands, varpa ljósi á menningar-, náttúru- og listasögu landsins, styrkja safnkost og heimildasöfnun innan síns sérsviðs og gera safnkost sinn og heimildasöfn aðgengileg almenningi og fræðimönnum. Í starfi sínu skulu söfn hafa að leiðarljósi að auka lífsgæði manna með því að efla skilning á þróun og stöðu menningar, lista, náttúru eða vísinda.“