Íslendingar fylgja ákvörðunum annarra

Lene Espersen fer fyrir Evrópunefnd danska þingsins sem er í heimsókn hér á landi. Hún er bjartsýn á að viðunandi lausnir finnist á landbúnaðar- og sjávarútvegsmálum Íslendinga í aðildarviðræðum við ESB. Hún segir aðild hafa gefið Dönum ótalmörg tækifæri og telur skynsamlegt fyrir Ísland að ganga í ESB til að taka þátt í ákvörðunum. Nú þurfi Ísland að fylgja ákvörðunum annarra ríkja í gegnum EES.

Evrópunefnd danska þingsins er stödd hér á landi, en hún hefur viðhaft þá venju að heimsækja öll umsóknarríki ESB á meðan á ferlinu stendur. Lene Espersen fer fyrir nefndinni, en hún gegndi eitt sinn embætti utanríkisráðherra Danmerkur. Hún segist bjartsýn á að lausn náist í helstu ágreiningsmálunum varðandi aðild Íslands, til dæmis málum sjávarútvegsins.

„Það er mín reynsla að þegar lönd sækja um hafa þau fengið sérúrræði. Það voru sérstakar áskoranir varðandi landbúnað á heimskautasvæðum hjá Svíþjóð og Finnlandi, ekki ósvipaðar því sem er á Íslandi. Í Danmörku voru vandamál varðandi sumarhúsin, en við óttuðumst að Þjóðverjar, sem búa við mjög stutta strandlengju, kæmu til Danmerkur og keyptu öll sumarhúsin okkar upp. Við fengum því undanþágu og sérreglu þar um.

Ég er algjörlega sannfærð um að okkur takist að semja sérreglu varðandi íslenskan sjávarútveg.

Ég skil og styð það fullkomlega að þið viljið vernda auðlindir ykkar, sjávarútveginn og kvótann. Hvað landbúnaðinn varðar þá væri það fullkomlega fáránlegt að setja upp skrifræðisbákn fyrir býli með innan við þrjú þúsund kindur.“

Espersen telur að hægt sé að setja sérreglur varðandi hlutabréf í íslenskum fyrirtækjum, líkt og gert hefur verið í Danmörku. Þar er hlutabréfum skipt í A- og B-hluta og B-bréfin, sem útlendingar mega eiga, gefa ekki atkvæðisrétt í stjórnum fyrirtækja. Þannig haldist fyrirtækin í danskri eigu.

Horfum á jákvæðu hliðarnarEspersen segist þekkja það af reynslu Dana að meira sé einblínt á neikvæðar hliðar aðildar. Hún hafi hvatt Íslendinga til að líta einnig til jákvæðu þáttanna. Ísland sé ríkt af auðlindum og aðild að ESB gefi mikla möguleika til að þróa og skapa hátæknistörf og laða fyrirtæki að.

Hún telur mjög mikilvægt að þessir möguleikar séu líka inni í umræðunni á Íslandi. En hvað finnst henni um umræðuna?

„Ég mun að sjálfsögðu ekki skipta mér af íslenskum málefnum, en í Danmörku hafa allir flokkarnir sem eru fylgjandi ESB sammælst um að hvort sem við séum í stjórn eða stjórnarandstöðu viljum við vera uppbyggileg, því við viljum þjóna hagsmunum þjóðarinnar.

Þó minn flokkur, Íhaldsflokkurinn, og Venstre (frjálslyndir) séu núna í stjórnarandstöðu hjálpum við ríkisstjórninni þegar kemur að málefnum ESB og erum mjög uppbyggileg. Um það er samstaða.

Við notum þessi mál því ekki til að stríða hvert öðru í stjórnmálunum. Mér skilst að á Íslandi séu ESB-mál mjög stór hluti af innanríkismálum og menn nýti þau til að koma pólitískum andstæðingum í vanda.

Íslendingar hafa að sjálfsögðu ekki enn tekið afstöðu til aðildar, en ég tel að það sé mjög mikilvægt og þjóni hagsmunum íslensku þjóðarinnar best, verði Ísland aðili, að ná samstöðu um það sem verið er að gera.“

Ísland hefði mikil áhrifUmræðan um áhrif eða áhrifaleysi Íslands innan ESB hefur verið hávær. Telur Espersen að Ísland mundi hafa rödd þar inni?

„Já, tvímælalaust. Ég er íhaldskona og er því með ríka þjóðerniskennd. Ég veit að fjölmargir Íslendingar hafa sterka þjóðernisvitund á jákvæðan hátt. Fyrir mér snýst fullveldi, það að taka ákvarðanir um eigin framtíð, einnig um það að sitja við borðið þar sem ákvarðanir eru teknar.

Ef ESB væri ekki til væru það Þýskaland, Frakkland, Bretland og kannski Ítalía og Spánn sem tækju flestar ákvarðanir fyrir Evrópu. Við yrðum neydd til að fara í þá átt, bæði hvað varðar fyrirtækin okkar, en einnig varðandi fjölda pólitískra mála og varðandi utanríkisstefnu.“

Espersen segir að þegar kemur að ráðherraráðinu hafi hvert land eitt atkvæði. Össur Skarphéðinsson hefði því jafnmikið vægi og William Hague, utanríkisráðherra Breta. Í raun skipti röksemdir meira máli en fólksfjöldi. Hvað varði aðra þætti, s.s. landbúnað, fiskveiðar og innri markað, gildi meirihlutaákvarðanir. Danir hafi verið duglegir að mynda bandalög og Íslendingar gætu gert slíkt hið sama. Þannig sé hægt að ýta málum í gegn eða mynda minnihlutablokkir sem hafi áhrif.

Espersen segir það reynslu sína að þjóðir sem ekki stundi fiskveiðar láti þau mál í hendur fiskveiðiþjóða. Þar gæti Ísland orðið stór áhrifavaldur, með löndum eins og Danmörku, Spáni, Bretlandi og Írlandi.

Við erum fullvalda þjóðFullveldismál lita mjög umræðu um ESB. Hvað segir Espersen um áhyggjur af því að fullveldi glatist við inngöngu í ESB?

„Danir eru fullvalda þjóð. Það er ekki hægt að skilgreina fullveldi með því að segja: Ef við erum ekki hluti af neinu þá erum við fullvalda. Ef svo væri ættu Íslendingar að segja sig úr NATO, því þar eru einnig ýmsar skuldbindingar. Ég held að fæstir Íslendingar láti sér detta í hug að hætta í NATO.

Hvað ESB varðar þá viljið þið vera hluti af ákveðnum efnahagssvæðum. Núna verðið þið hins vegar að fylgja ákvörðunum sem, til dæmis, Malta hefur tekið. Það væri því mun betra að hafa alvöru fullveldi, með því að sitja við borð með þeim sem taka ákvarðanirnar.

Ég mundi aldrei láta mér detta í hug að segja að það væri betra að vera fyrir utan og láta aðra taka ákvarðanirnar.“