Telja að dregið sé úr valdi forsetans

Fulltrúar í sérfræðinganefnd hallast að því að ný stjórnarskrá dragi úr valdi forseta Íslands. Ekki hafi tekist að skýra hlutverk hans skilmerkilega í endurskoðuninni. Þversögn sé í að forseti með sterkt lýðræðislegt umboð hafi fá verkefni.

Fréttaskýring

Hver er staða forsetaembættisins samkvæmt frumvarpi um nýja stjórnarskrá?

Heldur dregur úr valdi forsetaembættisins frá því sem nú er í frumvarpi um nýja stjórnarskrá, að mati lögfræðinganna Páls Þórhallssonar og Hafsteins Þórs Haukssonar. Þeir sátu í sérfræðingahópi sem fékk það hlutverk að rýna drög stjórnlagaráðs að stjórnarskrá og ræddu kafla tengda forsetanum á fundi nefndarinnar á þriðjudag.

Páll Þórhallsson, formaður hópsins, segir að sérkennilegt sé að þjóðkjörinn forseti með sterkt lýðræðislegt umboð hafi í raun fá verkefni, samkvæmt drögunum. Vitnar hann þar í álit Feneyjanefndarinnar, ráðgjafanefndar Evrópuráðsins um stjórnarskrármál, um finnsku stjórnarskrána, en svipað háttar til um finnska forsetann.

„Það er svolítið þversagnakennt að vera með þjóðkjörinn forseta með sterkt lýðræðislegt umboð og svo ákaflega fátt sem hann hefur í raun að gera. Að vísu má gera ráð fyrir að það sé ýmislegt, eins og varðandi samskipti við erlend ríki og þjóðhöfðingjahlutverkið, sem getur þróast áfram þó það sé ekki útlistað í stjórnarskránni.“

Úr þessari þversögn mætti bæta með því að forseti væri þingkjörinn, eins og víða í Evrópuríkjum, eða því að fela honum valdheimildir sem gera honum betur kleift að sinna aðhaldshlutverki í stjórnskipaninni, ef kreppa kemur upp.

Páll sagði að í frumvarpinu væri flest af formlegu valdi forsetans afnumið og þá væri í raun lítið eftir. Eftir stæði þó þrennt; málskotsréttur, embættisskipanir og aðkoma að stjórnarmyndunum.

Málskotsrétturinn væri betur rammaður inn en í núgildandi stjórnarskrá. Möguleikinn á að ákveðinn hluti kjósenda geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu drægi einnig úr mikilvægi hans.

Skipan embættismanna væri sömuleiðis rækilega römmuð inn og forsetinn kæmi á milli þings og ráðherra varðandi skipan dómara og saksóknara. Hann skipaði þó formann hæfisnefndar.

Það væri helst varðandi stjórnarmyndun þar sem hlutverk forsetans væri skilgreint upp á nýtt. Nefndarmenn spurðu hann út í áhyggjur varðandi misnotkun á þeim heimildum. Páll sagðist skilja þær, en ekki treysta sér til að hafa skoðun á þeim.

„Mín tilfinning hefur frekar verið í þá átt að það sé heldur dregið úr völdum og þá er ég að vísa til þessara formlegu valda sem gætu haft þýðingu við óvenjulegar aðstæður.“