Getur ekki rannsakað mál án kæru frá FME

Hvað ræður því hvenær sérstakur saksóknari tekur mál til rannsóknar?

Embætti sérstaks saksóknara er óheimilt að hefja að eigin frumkvæði rannsókn á meintum brotum á lögum um fjármálafyrirtæki og verðbréfaviðskipti. Í þeim lögum er meðal annars kveðið á um innherjasvik og markaðsmisnotkun, sem mikið hefur kveðið að í rannsóknum embættisins. Brot á þessum lögum „sæta aðeins rannsókn lögreglu að undangenginni kæru Fjármála­eftirlitsins,“ eins og það er orðað í lögunum.

Ólafur Þór Hauksson, sérstakur saksóknari segir að þetta skýri í sumum tilfellum hvers vegna rannsóknir séu ekki farnar af stað jafnsnemma og almenningur gerir kröfu um. „Það virðast ekki vera til staðar upplýsingar úti í samfélaginu um að svona sé í pottinn búið. Okkur er stundum legið á hálsi fyrir að vera ekki að rannsaka mál sem hafa ekki verið kærð til okkar,“ segir hann. „En við höfumst ekkert að í sambandi við þessi brot nema það komi kæra.“

Ólafur segist ekki vilja taka svo djúpt í árinni að þetta lagaákvæði standi embætti hans fyrir þrifum, en telur hins vegar að það veki upp spurningar um hugsanlegan tvíverknað sem kannski sé ekki nauðsynlegur.

„Þetta er svipað og með skattrannsóknirnar. Þar er rannsókn skattayfirvalda áskilin áður en mál getur farið til lögreglu. Þetta tengist pælingum um hvort það eigi að dengja þessu saman og láta einn aðila um að rannsaka málin frá upphafi til enda,“ segir Ólafur.

Sé um meint brot á almennum hegningarlögum að ræða gegnir hins vegar öðru máli. Þau má sérstakur saksóknari rannsaka án þess að kæra berist fyrst frá Fjármálaeftirlitinu. Í þeim lagabálki er að finna ýmis auðgunarbrot sem embættið hefur til rannsóknar, til dæmis umboðssvik og skilasvik.

Mörg þeirra mála sem embættið rannsakar snúast bæði um meint hegningarlagabrot sem og meint brot á lögum um verðbréfaviðskipti og fjármálafyrirtæki. Þegar sú staða er uppi nýta embættin tvö, sérstakur saksóknari og FME, gjarnan samstarfsheimild sem þau hafa lögum samkvæmt. Þannig geta starfsmenn saksóknara aðstoðað við rannsókn FME og öfugt.

stigur@frettabladid.is